Martes 20 Febreiro 2024

O desperdicio alimentario, un buraco negro na busca dunha economía circular sostible

*Un artigo de

Os buracos negros caracterízanse por ter un campo gravitatorio extraordinario tal que atrapan tanto a materia como a luz: nada escapa á súa gravidade. De forma análoga, o desperdicio alimentario fai inútiles os esforzos de descarbonización emprendidos na produción de alimentos, pois os verte directamente a un sumidoiro.

Publicidade

A obtención de alimentos para satisfacer as necesidades dos 11.000 millóns de persoas que previsiblemente habitaremos este planeta no ano 2100 é un dos retos máis importantes establecidos nos Obxectivos de Desenvolvemento Sostible (ODS) marcados pola Axenda 2030 da ONU. Especificamente o ODS2: Fame cero. Pero tamén o é alcanzar esta meta de forma sostible (ODS12: Produción e consumo responsable), para o que debemos reducir o desperdicio de alimentos.

Accións e metas dentro do ODS12: Produción e consumo responsable, cuxa meta 12.3 implica conseguir unha redución do 50% no desperdicio de alimentos. Gumersindo Feijoo

Definición de desperdicio alimentario

O desperdicio de alimentos refírese a calquera perda de alimentos por deterioración ou refugallo. Por tanto, o termo desperdicio engloba a perda de alimentos e os residuos alimentarios.

  • A perda de alimentos refírese á diminución da masa (materia seca) ou do valor nutritivo (calidade) dos alimentos destinados orixinalmente ao consumo humano.
  • Os residuos alimentarios refírense ao conxunto de refugallos de alimentos aptos para o consumo humano, xa sexa despois de conservalos máis alá da súa data de caducidade ou de deixalos estragarse.

A obtención de alimentos da terra (agricultura e gandería) ou do mar (pesqueiras) implica o consumo de materia e enerxía que leva asociado un impacto ambiental. Este cuantifícase cos indicadores de pegada de carbono (emisión de gases de efecto invernadoiro expresada como a masa de dióxido de carbono equivalente ao longo de todas as etapas do ciclo de vida do produto) e pegada hídrica (consumo de auga ao longo de todo o ciclo de vida).

O desperdicio de alimentos ao longo da cadea de produción convértese innecesariamente nun residuo que é necesario xestionar. Aínda que este residuo se xestione axeitadam ente –mediante a obtención de compost, a produción de bioenerxía ou a obtención de produtos de alto valor engadido– co obxectivo de pechar o círculo, seguiremos sen ser sostibles. É necesario desencaixar esta tendencia se realmente buscamos unha economía circular sostible da cadea alimentaria.

O desperdicio en números

A nivel mundial, o volume de desperdicio alimentario estimado pola FAO é de 1.600 millóns de toneladas ao ano. Isto supón unha pegada de carbono de 3.300 millóns de toneladas de gases de efecto invernadoiro expresadas como CO₂ equivalente (CO₂e), aproximadamente unhas 30-35 veces a emisión de gases de todo o parque móbil español nun ano (considerando unha media de percorrido anual de 25.000 quilómetros por vehículo).

En termos de pegada hídrica, o volume de auga anual utilizado na produción de alimentos de orixe agrícola que se perde ou desperdicia é de 250 km³, o que equivale a tres veces o caudal anual medio do río Nilo ou a 13 veces o caudal anual medio do río Ebro.

O desperdicio varía ao longo das etapas do ciclo de vida dos alimentos. Na etapa de consumo a cantidade de alimentos desperdiciada supón un 22% do total, pero o volume de emisións de CO₂ que xera non é lineal. Prodúcese un efecto multiplicador, de forma que representa un 37% de emisións en relación ao resto de etapas da cadea de valor.

Esta diferenza prodúcese por un efecto acumulativo. Isto quere dicir que cando malgastamos na etapa de consumo inclúese o efecto directo (por exemplo, a enerxía ao cociñar), pero tamén os efectos indirectos tanto en etapas previas (por exemplo, a enerxía na produción, almacenado, procesado e distribución) como en etapas posteriores (xestión final dos residuos).

Desperdicio ao longo das etapas do ciclo de vida dos produtos alimentarios, con especificación das emisións de gases de efecto invernadoiro asociado. Gumersindo Feijoo

Un informe do Programa de Nacións Unidas para o Medio Ambiente do 2021 situaba o desperdicio medio nos fogares en 74 kg/persoa/ano. España presenta un valor superior a esa media mundial anual (77 kg/persoa/ano), no rango elevado dos países europeos. A rexión do mundo con mellor comportamento é Sudamérica, con valores medios de 70 kg/persoa/ano.

Desperdicio alimentario nos fogares expresado en kg/persoa/ano para os diferentes países. Gumersindo Feijoo

Consellos para reducir o desperdicio na casa

O desperdicio alimentario é un asunto que incumbe a todos os actores involucrados na cadea de valor: produtores, distribuidores, vendedores, cociñeiros e consumidores. A continuación, sinálanse algúns consellos para reducir o desperdicio alimentario nos fogares seguindo os principios que as nosas avoas aplicaron con sensatez desde sempre:

  • Adaptar o consumo ao que realmente necesitamos. Para iso, realizar a tarefa da compra en varios días da semana permite planificar mellor as necesidades e, paralelamente, reducir o almacenamento e a probabilidade de “esquecer” alimentos na neveira e despensa.
  • Cociñar a nosa propia comida. Ademais de ser máis saudable, non cabe dúbida de que permite adecuar as porcións e, se se producen sobras, pódese recorrer a receitas que todas as gastronomías posúen para a súa reutilización.
  • Adoptar a dieta tradicional da nosa zona xeográfica seguro que é máis saudable e, sobre todo, sostible ao considerar produtos de tempada e proximidade.

Se desexa facer un cálculo aproximado da pegada de carbono, pegada hídrica e custo que supón o desperdicio de alimentos no seu fogar e ter unha evolución da eficacia das accións postas en marcha, pode consultar en aberto a táboa por alimentos na que se basea un dos nosos estudos sobre a concienciación sobre o desperdicio na universidade.

Unha correcta aplicación da filosofía que subxace tras o concepto de economía circular sostible implica non só repensar e redeseñar os procesos e sistemas de produción senón tamén, de forma paralela, reconsiderar e revisar o noso comportamento como consumidores responsables. En consecuencia, o desperdicio alimentario é totalmente cuestionable desde un punto de vista ético, e inaceptable desde o punto de vista da sustentabilidade (social, económica e ambiental).


*Gumersindo Feijoo Costa é catedrático de Enxeñaría Química na Universidade de Santiago de Compostela.

Cláusula de divulgación: Gumersindo Feijoo Costa non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis alá do cargo académico citado.

Gumersindo Feijoo
Gumersindo Feijoo
Catedrático de Enxeñería Química, Universidade de Santiago de Compostela

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.

Relacionadas

Mitos e realidades sobre a vitamina D: estamos abusando dos complementos?

A hipervitaminose D, derivada dunha suplementación indiscriminada, é un risco real e pode ser perigosa, provocando problemas de saúde
00:05:02

Poñer a roupa ao clareo do Sol, funciona?

É unha técnica tradicional para branquear a roupa que seguimos empregando hoxe. A ciencia confirma a eficacia dos raios solares como o mellor desinfectante natural

A USC incorpora a Yolanda Prezado, referente en protonterapia

O equipo de investigación que lideraba en París desenvolveu unha técnica pioneira de radioterapia menos invasiva e máis eficaz

Estes son todos os microbios que agocha un bico

O contacto entre as linguas e o intercambio de saliva parece ser exclusivamente humano e é común en máis do 90% das culturas