En redes sociais multiplícanse estes días as imaxes comparativas. Unha foto de 2016 aparece xunto a outra de 2026. Acompáñanas diversos textos: así eramos entón, cando todo era máis sinxelo, antes de que o mundo se torcera. Contemplamos rostros máis novos, sorrisos despreocupadas. Unha vida que, vista desde hoxe, parece máis lixeira.
Non é só unha moda visual. Detrás destas comparacións latexa unha idea cada vez máis estendida: que 2016 foi o “último ano bo”. Un tempo previo á pandemia, ás crises encadeadas e á sensación de incerteza permanente que define o presente. Pero é correcta esta percepción?
Chega un momento na vida en que o pasado empeza a parecer máis amable. Non importa se falamos da infancia, da mocidade ou de cando traballabamos. Algo cambia e, de súpeto, os recordos énchense de veráns interminables, conversacións sen présas e problemas que hoxe parecen pequenos. Entón xorde a frase: antes vivíase mellor.
Pero realmente viviamos mellor entón? Ou estamos a mirar ese pasado a través do filtro da nostalxia? E se o que cambiou non é tanto o que vivimos, senón a forma en que o lembramos?
Para entender por que tendemos a idealizar determinados momentos da nosa vida e por que o facemos con tanta forza cando o presente se volve incerto, convén fixarse menos no que ocorreu en 2016 e en como funciona a nosa memoria.
Lembrar non é volver atrás
Adoitamos pensar que a memoria funciona como unha especie de arquivo: gardamos experiencias e, cando queremos, sacámolas intactas. Con todo, a memoria non reproduce o pasado: reconstrúeo. Cada recordo é unha versión actualizada do que vivimos, filtrada polo que somos hoxe.
Cada vez que lembramos, o recordo actívase, reordénase e gárdase de novo. Por iso o pasado non permanece fixo. Cambia connosco. Lembrar é, en certo xeito, reinterpretar.
Isto explica algunhas experiencias que todos vivimos algunha vez. Por exemplo, como un mesmo episodio pode parecernos distinto cos anos. Ou como dúas persoas lembran de forma moi diferente unha historia compartida.
A memoria non garda todo, nin o garda igual
A nosa memoria non é neutral. Non almacena cada detalle nin trata todos os recordos por igual. Algúns permanecen accesibles durante décadas; outros vanse esfumando sen que saibamos moi ben cando.
As emocións teñen moito que ver con isto. Os recordos cargados de emoción consolídanse mellor que os neutros, pero co tempo ocorre algo curioso: moitas experiencias negativas perden forza, mentres que as positivas se manteñen máis vivas. Non porque as primeiras desaparezan, senón porque se volven menos accesibles.
Esquecer, neste sentido, non é un fallo: é unha forma de protección.
Cando o pasado se volve máis bonito
Isto dá lugar ao que a psicoloxía chama “nesgo de positividade”: a tendencia para lembrar a nosa vida como mellor do que foi en realidade. Non é que inventemos recordos felices, senón que os negativos ocupan cada vez menos espazo cando miramos atrás.
Este nesgo intensifícase coa idade e vólvese especialmente visible a partir dos 60 anos. Nese momento o recordo do pasado empeza a cumprir outra función. Xa non serve tanto para aprender ou planificar, senón para dar sentido, reafirmar quen somos e sentirnos ben coa vida vivida.
A xubilación: cando cambia a forma de mirar atrás
A xubilación adoita marcar un antes e un despois. Non só porque cambie a rutina, senón porque muda a maneira en que percibimos o tempo. O futuro deixa de ser un espazo infinito e vólvese máis concreto. E cando iso ocorre, as nosas prioridades psicolóxicas reorganízanse.
Nesta etapa moitas persoas vólvense máis hábiles regulando as súas emocións. Aprenden, ás veces sen darse conta, a non recrearse tanto no negativo e a rescatar con máis facilidade os recordos que achegan calma, orgullo e afecto. A memoria autobiográfica convértese nunha aliada para manter o equilibrio emocional nun momento de grandes cambios.
Por iso, ao mirar atrás, a vida parece máis amable. Non porque o fose, senón porque agora necesitamos que o sexa.
Nostalxia: non é debilidade, é adaptación
A nostalxia adoita verse como unha forma de vivir ancorados no pasado. Con todo, desde a psicoloxía sabemos que cumpre unha función importante. Lembrar “os bos tempos” reforza a nosa identidade, lémbranos de onde vimos e axúdanos a afrontar o presente con máis serenidade.
A nostalxia non nos afasta da realidade, senón que nos permite habitala con máis sentido. Só se volve problemática cando impide vivir o presente. Na maioría dos casos, lembrar con agarimo é unha forma sa de seguir adiante.
Entón, antes todo era mellor?
Probablemente non, pero a nosa memoria non está deseñada para ser xusta co pasado, senón útil para o presente. Ao seleccionar, suavizar e reconstruír o vivido, a memoria axúdanos a manter unha historia persoal coherente e emocionalmente sostible.
Quizais, cando dicimos que antes todo era mellor, non estamos a falar do pasado. Estamos a falar dunha memoria que fai o que sempre fixo: coidarnos.
Cláusula de divulgación: Tatiana Romero Arias non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis alá do cargo académico citado.
