Quizais aínda non o saiba pero, do mesmo xeito que o plástico ou o papel, a auga residual da súa casa tamén se pode reciclar. As augas grises e negras procedentes da cociña e do baño son enviadas a plantas de tratamento centralizadas (por exemplo, municipais) ou descentralizadas, situadas en urbanizacións ou edificios. Alí, coa tecnoloxía adecuada e mediante procesos específicos, son purificadas. A auga resultante pode dedicarse a calquera uso que se imaxine, como limpar as rúas ou regar as plantas. Co tratamento adecuado, ata nola poderiamos beber.
A auga reciclada é útil para loitar contra a escaseza. O seu uso axuda a reducir a extracción das limitadas reservas de auga doce, que supoñen menos do 2,5 % da auga do planeta.
En distintas zonas de España, como en Alacant, xa se emprega para usos agrícolas, urbanos e recreativos. E noutras zonas do mundo, como Singapura e Namibia, emprégase para consumo humano.
Con todo, noutros lugares do planeta a cidadanía rexeitou a idea de reciclar a auga, a pesar das súas garantías e beneficios. Nalgúns casos, despois de investimentos millonarios.
Gustaríame que imaxinase que no seu municipio se propón reciclar a auga, que opinaría respecto diso? Tanto se lle parecese ben como se non, ha de saber que hai factores psicolóxicos que están a afectar á súa decisión.
A aceptación varía segundo o uso
É posible que estea dacordo con reutilizar a auga, pero non para todo. Existe un patrón común na resposta cidadá sobre os usos que son máis aceptables. A medida que aumenta o contacto físico coa auga reciclada, a disposición para aceptala diminúe.
A maioría de persoas aceptan usar auga reciclada para limpar as rúas, pero cando a auga toma contacto coa nosa pel, como é o caso da ducha, a aceptación redúcese drasticamente. O rexeitamento é aínda máis pronunciado cando se trata de inxerir a auga.
Aludindo á frase “a necesidade non coñece de leis”, poderíase argumentar que este patrón non se axusta a unha persoa que se atope baixo unha situación real de escaseza. Nese caso, o individuo aceptaría beber auga reciclada. Pero curiosamente, a aceptación é bastante similar en zonas con niveis opostos de escaseza, como Galicia e Murcia. Entón, por que se reduce a aceptación cando se incrementa o contacto?
A situación de escaseza é relevante, pero a nosa percepción sobre esa escaseza, máis que o dato obxectivo, é o que realmente importa. Sobresaltaríase ante un ruído que non escoita? Un suceso negativo non ten repercusión se o individuo non o interpreta desa forma. E aínda sinalándoo como negativo, os seus efectos poden percibirse afastados no tempo ou distantes xeograficamente. É o que coñecemos como distancia psicolóxica. Aínda que a situación obxectiva de seca sexa diferente entre rexións, o relevante será como de ameazante se percibe a situación e canto de vulnerables se sinten as persoas ante ela.
A auga é segura, pero non todo o mundo o percibe
Aínda que a percepción de escaseza é relevante para a aceptación de auga reciclada, a principal barreira é a percepción de riscos para a saúde. Poida que sexa das persoas que sente repulsión se atopa un pelo na sopa. E dá igual que o retire: xa lle arruinaron a comida. Cando un elemento estivo en contacto cun contaminante, se tende a crer que adquiriu as súas propiedades nocivas para sempre, aínda que non sexa certo.
Algo similar sucede coa auga reciclada. Aínda que os procesos de tratamento garantan que a auga foi completamente purificada e que é equiparable á auga corrente, as persoas activan mecanismos de protección para evitar calquera dano potencial. Por iso, a medida que aumenta o contacto, tamén o fai o risco percibido, limitando drasticamente a aceptación.
Pero lembremos que as nosas crenzas non son estáticas. A miúdo, pensamos que temos o control total das nosas percepcións. Con todo, gran parte delas fórmanse a partir dos nosos intercambios sociais. Por exemplo, percibiremos menos riscos se a proposta de utilizar auga reciclada provén de alguén da nosa confianza.
Tamén tendemos a observar e a actuar seguindo o comportamento da maioría e, actualmente, os usos de baixo contacto son amplamente aceptados. Por iso, a medida que estes usos se estenden pola sociedade, a cidadanía irase familiarizando coa auga reciclada e comezarán a recoñecer os seus beneficios para afrontar a escaseza.
Esa percepción positiva irase xeneralizando cara a outros usos da auga, marcando un cambio profundo das nosas crenzas sobre o uso responsable da auga. Poida que mesmo algún día decida ir a un restaurante e pida, sen sorpresa e por costume, unha botella de auga reciclada para beber.
*Sergio Vila Tojo é investigador posdoutoral en psicoloxía social aplicada ao medioambiente, Universidade de Santiago de Compostela
Cláusula de divulgación: Sergio Vila Tojo estivo contratado con fondos do proxecto H2020 Run4Life financiado pola Comisión Europea. A investigación do artigo enmárcase dentro do citado proxecto.
