Os problemas nos pacientes celíacos prodúcense pola intolerancia ao glute, substancia presente en cereais como o trigo.
Os problemas nos pacientes celíacos prodúcense pola intolerancia ao glute, substancia presente en cereais como o trigo.

É cousa túa ou cada vez hai máis celíacos?

A prevalencia da celiaquía na poboación aumentou nos últimos anos, en parte debido a estratexias máis precisas para a a súa detección

* Un artigo de 

O número de pacientes celíacos parece aumentar nos últimos anos. Non se coñece a prevalencia exacta, isto é, a proporción de persoas dun grupo ou poboación que ten a enfermidade. Pero estimouse que podería alcanzar o 1% da poboación xeral nos países occidentais, principalmente Europa e América do Norte. Atopáronse valores similares noutros países do mundo. Pero seguen existindo zonas xeográficas de Asia e África onde a enfermidade é aínda rara e faltan estudos para valorar a súa verdadeira presenza.

En España, os datos oscilan entre o 0,71% en nenos e o 3,57% en adultos. A prevalencia varía co sexo e a idade, ademais da localización xeográfica. As diferenzas entre países poderían explicarse por factores xenéticos e ambientais, como o consumo de trigo, a idade de introdución do glute, a lactación materna, as infeccións gastrointestinales ou o uso de antibióticos, entre outros.

O paradoxal é que, a pesar do claro aumento da prevalencia global nos últimos anos, o número de casos cun diagnóstico de certeza aumentou moito máis lentamente. Por que?

Un problema de saúde pública global

Empecemos aclarando que a enfermidade celíaca é un trastorno inflamatorio que pode afectar a distintos órganos, aínda que a principal diana é a mucosa do intestino delgado. Provocada polo glute de diversos cereais (trigo, cebada, centeo ou avea), afecta a persoas que son xeneticamente susceptibles.

A enfermidade caracterízase por unha combinación variable de manifestacións clínicas, ás que se suman niveis elevados de auto-anticorpos específicos en sangue, marcadores xenéticos de risco (en persoas que presentan os haplotipos HLA- DQ2/ DQ8), e unha lesión inflamatoria da mucosa intestinal con distintos graos de expresión.

Ata hai uns anos pensábase que era unha enfermidade que afectaba a nenos de orixe europea. Agora sabemos que é un problema de saúde global que pode manifestarse a calquera idade, algo máis en mulleres que en homes. De feito, máis do 70% dos novos casos diagnosticados son maiores de 20 anos.

A explicación para o aumento da prevalencia

O interese da poboación xeral por esta enfermidade, ou pola dieta sen glute, aumentou moito nos últimos anos. Tamén aumentou o coñecemento sobre a mesma e as súas distintas formas de presentación entre os médicos e outros profesionais da saúde, o que, indiscutiblemente, facilita a identificación dos casos con sospeita.

Porén, un factor determinante foi a dispoñibilidade e amplo uso de novas ferramentas diagnósticas, como as probas serolóxicas para determinar auto-anticorpos específicos de clase Ig (inmunoglobulina) A en sangue ou soro. As máis utilizadas baséanse en anticorpos anti- transglutaminasa tisular (TG2), e anti-endomisio (AEm). Aínda que, neste último caso, a técnica é máis complexa, require experiencia previa e non está dispoñible en todos os laboratorios.

A utilidade diagnóstica destas probas depende dos seus valores elevados de sensibilidade (capacidade para detectar a enfermidade en persoas enfermas), e especificidade (capacidade para detectar a ausencia da mesma en persoas sas).

Probas serolóxicas e biopsia intestinal

As probas serolóxicas permitiron recoñecer máis pacientes celíacos, pero tamén facer unha estimación da súa prevalencia real na poboación xeral (seroprevalencia). Nun estudo recente estimouse unha prevalencia global baseada nas probas positivas de anticorpos séricos do 1,4% (intervalo de confianza ao 95%, 1.1-1.7). En mulleres é 1,5 veces maior que en homes, e en nenos 2 veces máis que en adultos.

Con todo, non todos os casos con anticorpos séricos positivos foron logo sometidos a confirmación diagnóstica mediante unha biopsia intestinal. Por tanto, a prevalencia baseada na biopsia diminúe ao 0,7%.

En xeral, podemos dicir que a prevalencia estimada de acordo ás probas serolóxicas aumentou de 2 a 4 veces desde comezos de século. E algo similar ocorre cando se consideran os casos con biopsia, aínda que o aumento é menor.

Moitos pacientes sen diagnosticar

Pese ao aumento da prevalencia na poboación xeral, a maioría dos pacientes seguen sen ser diagnosticados. A proporción entre casos diagnosticados e non diagnosticados varía notablemente dun país a outro, pero, en xeral, por cada paciente diagnosticado, pode haber entre 5 e 10 casos seropositivos sen diagnosticar. Excesivo, sen dúbida.

Xeralmente débese a que presentan formas atípicas ou subclínicas, que son máis frecuentes en adultos. Por exemplo, sen diarrea ou con manifestacións extradixestivas por mala absorción de micronutrientes. Neste sentido, como se comentou antes, a capacidade de diagnosticar a enfermidade depende en gran medida do coñecemento que ten o médico sobre a mesma.

O que parece evidente é que os casos diagnosticados aumentan especialmente cando se utiliza a estratexia máis eficaz. É dicir, cando se realizan probas serolóxicas en grupos de risco, como son os familiares de pacientes celiacos, ou pacientes con determinadas enfermidades autoinmunes. Aí é onde deberiamos facer fincapé. Sobre todo porque a calidade de vida dos pacientes empeora moito co diagnóstico tardío.


* Eduardo Arranz é catedrático de Inmunoloxía e director do Departamento de Pediatría, Inmunoloxía, Xinecoloxía-Obst., Nutrición-Brom., Psiquiatría e Hª da Ciencia da Universidad de Valladolid.

Cláusula de divulgación: Eduardo Arranz recibiu fondos para investigación do Instituto de Salud Carlos III, CICYT, MINECO, Agencia Española de Cooperación Internacional, Consejerías de Sanidad e Educación (Junta de Castilla y León), Phadia Spain e Abbott Laboratories.

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.

Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.