O outro día, os pais dunha amiga queixábanse de que non dormen ben. Ao feito de ser maiores súmase que espertan moitas veces para ir ao baño, e pola mañá érguense bastante cansos. Estas queixas son máis comúns do que pensamos e teñen un nome: nocturia do adulto. Segundo a Sociedade Internacional de Continencia, defínese exactamente como a necesidade de espertar para ouriñar polo menos dúas veces pola noite.
Este problema, que afecta o sono e a calidade de vida, é máis frecuente segundo envellecemos. Estímase que tres de cada cinco persoas maiores de 70 anos sofren nocturia, aínda que tamén se pode dar en idades máis temperás. E afecta por igual a homes e mulleres.
Un amplo abano de causas
Dúas causas poden dar orixe á nocturia: a diminución da capacidade da vexiga e/ou unha maior produción de ouriños, o que se coñece como poliuria.
No primeiro caso, falamos dun órgano cunha capacidade de entre 300-600 mililitros, que pode verse reducida á súa vez por dous factores:
- Unha alteración anatómica. En homes, o máis común é que se deba a unha hipertrofia benigna da próstata, e en mulleres, á obesidade e o prolapso de órganos pélvicos.
- Problemas funcionais como a síndrome de vexiga hiperactiva, cistite, infeccións…
No que se refire á poliuria, a produción nocturna de ouriños adoita diminuír pola acción da hormona antidiurética, pero a medida que cumprimos anos, a liberación desta substancia redúcese pola noite.
Esta é unha das principais causas, aínda que tamén poden precipitala diversas enfermidades —diabetes, estados edematosos producidos por insuficiencia venosa ou insuficiencia cardíaca, hipertensión arterial…—, o aumento da inxestión de líquidos pola tarde-noite e o consumo de cafeína, alcol ou tabaco.
Ademais, hai medicamentos cuxos efectos secundarios poden aumentar a produción de ouriños ou alterar a función da vexiga. Os máis comúns son:
- Diuréticos: úsanse para tratar a retención de líquidos e reducir a presión arterial.
- Anticolinérxicos: adoitan utilizarse para tratar a síndrome de vexiga hiperactiva. Poden interferir cos sinais nerviosos que controlan este órgano e causar un aumento na frecuencia urinria, incluída a nocturia.
- Medicamentos para a hipertensión arterial, como os antagonistas das canles de calcio e os inhibidores da encima convertidora de anxiotensina.
- Algúns antidepresivos, como os inhibidores selectivos da recaptación da serotonia, que bloquean a acción da hormona antidiurética.
- O litio, un fármaco utilizado para tratar o trastorno bipolar.
É importante ter en conta que non todas as persoas que toman estes medicamentos experimentarán nocturia como efecto secundario. Se alguén sospeita que ten este efecto ou está preocupado polos síntomas, é importante que fale co seu médico, para que lle proporcionen alternativas ou axusten o tratamento.
Cinco medidas para atallala
O manexo da nocturia debe exporse individualmente, xa que inflúen moitos factores. Velaquí algúns consellos elementais.
- Cambios no estilo de vida: reducir o consumo de líquidos 4-6 horas antes de deitarse, evitar o alcol e a cafeína pola noite, deixar de fumar e perder peso se hai sobrepeso. Tamén é aconsellable ouriñar antes de deitarse e facer exercicios de solo pelviano. E se sofre retención de líquidos en pernas, convén elevalas unhas horas antes de que chegue a noite.
- Se a nocturia é causada por unha doenza, como diabetes ou enfermidade cardíaca, tratala adecuadamente pode reducir os síntomas. É importante seguir os controis cos profesionais de saúde de atención primaria.
- Modificar horarios de tratamentos farmacolóxicos, diuréticos e inhibidores do encima convertedor de anxiotensina. Débese consultar primeiro cos profesionais da saúde, para que poidan axustar o tratamento e minimizar os efectos secundarios.
- O tratamento de solo pelviano e o adestramento da vexiga con fisioterapeutas pode ser útil para ensinar a controlar mellor a micción.
- Ás veces, tras unha valoración individual, os médicos poden prescribir medicamentos para tratar a poliuria nocturna: diuréticos (administrados a media tarde), análogos da hormona antidiurética e antidepresivos tricíclicos, que aumentan a produción da hormona.
En resumo, aínda que a nocturia é moi común en persoas maiores, non deixa de afectar o sono e, por conseguinte, o descanso e a calidade de vida. É conveniente consultalo cos profesionais de Atención Primaria, que farán unha valoración individualizada, tendo en conta desde os hábitos de vida ata a revisión de medicacións e outras patoloxías.
*Ana Isabel Cobo Cuenca é profesora titular da Universidade de Castela A-Mancha (UCLM) no Grupo IMCU. Antonio Samprieto Crespo é médico especialista en Uroloxía no Servizo de Saúde de Castela A-Mancha.
Cláusula de divulgación: As persoas asinantes non son asalariadas, nin consultoras, nin posúen accións, nin reciben financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declararon carecer de vínculos relevantes máis alá do cargo académico citado anteriormente.
