Di a poeta, ensaísta, profesora e tradutora Anne Carson (Toronto, 1950) —agora tamén Premio Nobel de Literatura— que no último disco de Rosalía, Lux, están presentes Cristo, o sacrificio e a redención.
Tamén di que os seus concertos —como o de Chicago, ao cal asistiu— serían o destino dun público entregado a un ritual non exento de mística. Música, letra, danza e imaxe (en vivo e en vídeo) forman un todo onde se mesturan admiración, fervor e xúbilo.
A Carson e ao seu acompañante levoulles un día enteiro chegar ao lugar do concerto, como dous peregrinos enfocados en alcanzar o seu destino. Ela sabe do que fala: en Tipos de auga relatou, en forma de diario, a súa experiencia do Camino de Santiago en 1983.
Sandar a dor
Neste caso, non estamos ante outros traballos de Carson nos que reescribe algúns textos clásicos. O relato reflicte a súa procura do sentido da dor por distintas perdas vitais para ela (o seu irmán, o seu pai, un amante, o mesmo Dios, como di Carson). Ante esta necesidade, a escritora ponse en marcha: deixa atrás un océano e dous continentes e en Saint-Jean-Pied-de-Port (Francia) inicia o seu Camiño coa vista posta en Santiago e, máis tarde, en Fisterra. Fai o percorrido con outra persoa, a quen chama “a miña Cid”, figura decisiva durante o traxecto, ante a que non ocultará a fraxilidade ou o cansazo.
A peregrina necesita manter unha chama acesa ata chegar á cidade das mil campás. Ao lela é tamén posible lembrar o poema “Na Catedral” de Rosalía de Castro, dedicado ao Pórtico dá Gloria e publicado no seu libro Follas Novas. Para Carson, Santiago é o seu punto de pensamento ata chegar ao mar.
Para mitigar esa sede que ten de coñecemento do sentido da dor necesita ir cara á auga, presente ao longo do Camiño en arroios, ruído de billas nos albergues, ríos e as súas pontes, e no océano á chegada a Fisterra. O encontro con ela achégalle ás posibilidades de transformación que vivirá durante o seu percorrido polo Camiño Francés.
Carson escribe o seu diario sobre o Camiño para o presente, aínda que o seu duelo ten a súa orixe nunha “ferida entre nós e Deus”. É un queixume que se traslada á escritura, impregnada de preguntas sobre o amor, a culpa e a expiación. Atopará luz para ver máis aló do evidente (esforzo físico, pedras nos carreiros)?
O diario é gardián do recordo e testemuña dos feitos que acontecen durante o camiñar. Por iso a perspectiva non só é doente, pois rexistra as súas impresións —expresadas a miúdo con matices líricos— como unha sucesión de días e noites, con vivencias que forman un todo. O que Carson contempla e oe reflíctese no diario. Cada detalle dá forma e significado ao que se vive, como o son da choiva durante a noite, o frío á saída de Burgos, a subida á aldea de O Cebreiro —na provincia de Lugo—.
Xente e compañía
Cada entrada do diario está encabezada por unha cita de distintos poetas xaponeses, como Basho ou Zeami, entre outros. Atopamos tamén a Antonio Machado en dúas ocasións. Acompañan ao texto matices poéticos, de erudición e, por momentos, unha lixeira ironía.
O diario é privado e tamén documento público. As súas páxinas encerran unha continuidade, fannos sentir que camiñamos xunto a Carson e a súa “Cid”. Asistimos a unha experiencia que acontece en cada páxina. É repetición necesaria para chegar á última etapa: un día tras outro os pasos achegan o destino.
Mentres, vívense encontros con outras persoas, xorden espazos de silencio entre a peregrina e o seu acompañante. Apenas hai dozura entre eles. Non en balde, Carson compárase a si mesma e á súa “Cid” con seres que se forzan o un a la outra a avanzar, enfrontándose, xa en terras de León, ao esgotamento, “dous pequenos animais atrapados ouveando cara a Finisterre”.
Isto tamén é Camiño
O Camiño tamén proporciona oportunidades para abrirse ao momento no que transcorre o relato.
Carson reflexiona que todo canto ve e experimenta conduce ata Eros, criatura pouco manexable, presenza constante, segundo di, en todas as formas de amor nas distintas ordes da vida. Por iso, o vivido ata o de agora no Camiño dá paso a outros xeitos de ler algunhas zonas dolorosas da experiencia humana, abríndose así a novas miradas e significados.
Eros faise presente nos momentos máis inesperados, como cando unha noite a peregrina oe a unha muller “gritar, suavemente” no dormitorio dun albergue. A narradora sente que debe tomar partido por esa persoa que chora no espazo compartido. Así, comeza a recitar a letra dunha canción da guerra civil española que a súa nai lle cantaba cando Carson era nena:
conforme pasan as horas, Miguel, amor meu,
quérote máis e máis:
é esa a razón pola que Miguel, amor meu,
non estás aquí
O pranto cesa. A mediación veu co recoñecemento do pesar da outra persoa. Iso tamén é Camino, expresa Carson, “a túa amargura sa o meu corazón”.
Como indica a escritora, o traxecto é unha milenaria escola de itinerancia, permite a lexitimación da tristeza íntima, pero tamén derruba a desconfianza, invitándonos a alixeirarnos do peso do inservible.
Cláusula de divulgación: Carmen García Navarro non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis aló do cargo académico citado.
