Artigo publicado pola Axencia SINC
A vacinación, aínda sen alcanzar o 70% da poboación inmunizada, xa cambiou o curso da pandemia en España. A última vez que tivemos unha incidencia de casos da Covid-19 tan alta como a destes últimos días (ao redor de 25.000 casos/día, cunha incidencia acumulada próxima aos 700 casos novos por cada 100.000 habitantes nos últimos 14 días) foi a principios de febreiro deste ano.
Daquela xa iniciaramos o descenso da terceira onda: había máis de 31.000 persoas hospitalizadas, 2.000 ingresaban cada día (200 na UCI) e máis de 500 falecían diariamente.
Agora as hospitalizacións roldan as 400 diarias, cinco veces menos que en febreiro deste ano; os ingresos diarios na UCI non chegan á trintena, sete veces menos que en febreiro; e a mortalidade diaria sitúase ao redor da ducia de persoas. 12 máis das que nos gustaría, pero corenta veces menos que en febreiro.
Aínda que o número de casos é semellante ao de comezos de febreiro, as hospitalizacións son cinco veces menos, os ingresos nas UCIs, sete veces menores e as mortes, 40 veces menos
A diferenza entre un momento e outro son as vacinas e unha estratexia de vacinación que, aínda que ás veces controvertida, priorizou aos máis vulnerables: os maiores e algúns grupos específicos de persoas. Aínda que a porcentaxe de españois coa pauta completa estea en torno ao 54% da poboación, en maiores de 40 anos representan o 85% e en maiores de 70, a práctica totalidade.
Todas as comunidades autónomas fixeron un esforzo sen precedentes de administración das vacinas. As comunidades administraron, en media, máis do 95% das doses recibidas e España superou a Estados Unidos e Reino Unido (países con maior e máis temperán acceso ás vacinas) en porcentaxe de poboación con pauta completa de vacinación. Ademais, o país mostra unha velocidade de vacinación maior que a media da Unión Europea, pese ao acceso similar ás vacinas.
Como era previsible, a vacinación xa cambiou a cara (e a cruz) da pandemia moito antes de alcanzar a cifra máxica do 70 % da poboación con pauta completa; xa salvou miles de vidas no noso país. Pero, como tamén era previsible, e o será aínda despois de acadar o 70% de vacinados, a pandemia aínda non terminou.
O ‘quebracabezas’ actual: vacinas, non vacinados, elevada transmisión e variantes
A pandemia non só continúa, senón que medra. A proporción de casos graves é menor, moito menor. As poboacións de máis risco están vacinadas e os non vacinados, pola súa idade, teñen un menor risco de desenvolver as formas máis graves da Covid-19. Pero son moitos. E aínda que agora teñamos un pequeno rego de casos graves en vez dun torrente, moitas pingueiras mantidas no tempo tamén enchen –e desbordan– o curso da auga. Esta situación obriga a considerar os seguintes aspectos.
A pauta completa de vacinación segue sendo extraordinariamente efectiva fronte á Covid-19 sintomática, a hospitalización e a morte con todas as variantes do virus, incluíndo a delta. Aínda que quizais –apuntan desde Israel– non reduza tanto a transmisión. En cambio, as pautas incompletas de vacinación ofrecen unha menor protección fronte á enfermidade sintomática polo variante delta, aínda que manteñen a súa efectividade fronte ao risco de hospitalización.
Doutra banda, esta inmunidade parece ser moi duradeira, mesmo en persoas fráxiles, e as reinfeccións e os casos sintomáticos tras a vacinación parecen ser moi pouco frecuentes.
As vacinas de Pfizer/BioNTech, Moderna e Oxford/AstraZeneca teñen claras evidencias, de laboratorio e clínicas, que demostran a súa efectividade fronte á variante delta. A vacina monodose de Janssen dispón de menos información: só de laboratorio e controvertida.
O seu escaso uso nos países que máis evidencias con datos da vida real están a achegar, como Reino Unido, Israel e Estados Unidos, limita a nosa información e posibles estratexias, coma se serán necesarias doses de reforzo. É importante obter esta información nos países nos que empregamos esta vacina.
A combinación destes datos reforza a necesidade de recorrer a medidas de restrición de contactos, mentres se vacina aos grupos de poboación máis nova: necesitarán entre cinco e seis semanas desde a administración da vacina para alcanzar unha inmunidade óptima.
O motivo é que a alta transmisibilidade da variante delta tamén afecta á transmisión do virus entre os vacinados. A pesar de que na súa maioría non desenvolverán cadros graves, poden transmitir a infección. E iso implica deseñar coidadosamente as restricións ás que deben estar suxeitos, por exemplo, en caso de contacto estreito.
Neste contexto, se os vacinados poden transmitir o virus, a inmunidade de grupo non protexe tan efectivamente aos non vacinados. Quen opte por non vacinarse presumindo que os vacinados o protexerán, probablemente vai infectarse e podería desenvolver un cadro grave.
A situación actual da pandemia no noso país lembra eses finais das películas de terror nos que, cando cres que xa todo acabou, chega o último susto. Por moito verán que sexa, por poucos falecidos que haxa, aquí e agora, hai que evitar a sensación de que todo acabou. Vacinar. Vacinarse. E gañar tempo para que a vacinación sexa efectiva. E iso é, fundamentalmente, continuar mantendo baixo mínimos o contacto coas persoas non conviventes.
O importante: que a maior cantidade de persoas cheguen á inmunidade pola vacinación, sen inmunizarse pola moito máis arriscada vía salvaxe.
Salvador Peiró é investigador da área de Servizos de Saúde e Farmacoepidemioloxía na Fundación para el Fomento de la Investigación Sanitaria y Biomédica da Comunitat Valenciana (FISABIO).
