A industria das apostas medra a un ritmo anual de dúas cifras en España. En 2022, o GGR (Gross Gaming Revenue) —trátase da diferenza entre as cantidades xogadas e os premios e os bonos, e é o indicador económico que reflicte máis fielmente o gasto real dos xogadores— foi de 962,96 millóns, un 18,12% máis que o ano anterior.
Este crecemento foi constante desde 2012, cando se iniciou o seu rexistro pola Dirección Xeral de Ordenación do Xogo, acumulando no últimos cinco anos un crecemento do 72,9%.
En paralelo, medran os xogadores activos. Desde 2015, ano no que se rexistraron 981.000 xogadores activos, a cifra aumentou un 62,38% ata alcanzar 1.593.000 en 2022.
Os máis novos, 18-25 anos, incorporáronse con maior intensidade, rexistrando un aumento do 52% entre os anos 2016 e 2022, seguido polo grupo de 26-35 anos. A partir dos 36 anos mantéñense relativamente estables.
Os rexistros oficiais non inclúen os menores de 18 anos por non alcanzar a idade legal para apostar. Con todo, diversos estudos alertan da crecente prevalencia de apostas entre menores.
Segundo a enquisa ESPAD, o 16% dos adolescentes españois xa apostou —dous puntos por encima da media europea— e o 7% informa apostar con frecuencia nos últimos 12 meses. Outros estudos aseguran que un de cada tres adolescentes accedeu ao xogo —entre o 4 e o 5,6% cumpre os requisitos de xogo de risco e o 1% de xogo problemático—.
O Observatorio Español das Drogas e das Adiccións advirte que entre o 2% e o 2,9% dos adolescentes cumpren criterios de xogo patolóxico, o que equivalería a unha poboación de 58.800 menores en risco de ludopatía.
É especialmente preocupante a relación entre o inicio ao xogo de apostas na adolescencia e a aparición de problemas co xogo cando se é adulto, polo que a idade de inicio é unha boa forma de predicir unha futura conduta problemática.
O informe da Dirección Xeral de Ordenación do Xogo (DGOJ, 2015) revela que o inicio antes dos 18 anos dáse no 13,4% de xogadores non problemáticos e no 44,8% dos xogadores patolóxicos. A proporción de xogadores en risco é significativamente maior nos dous tramos de idade máis nova, 18-25 e 26-36 anos (DGOJ, 2023).
Os máis vulnerables, no punto de mira da publicidade
O mercado das apostas é un sector atractivo para novos operadores que compiten aumentando a súa presenza nos medios de comunicación, as redes sociais e os lugares públicos. Para iso, usan estratexias publicitarias, entre as que destacan a retransmisión de competicións de póker, o patrocinio de eventos deportivos, a utilización de celebridades e estrelas do deporte e o posicionamento en liña.
O investimento en márketing e publicidade mantivo un crecemento similar á facturación, con incrementos anuais superiores ao 20% na última década. Así, a presión mediática estendíase sen horarios nin restrición de contidos para calquera público, con forte repercusión na poboación nova e adolescente.
O Consell Audiovisual de Catalunya (2019) lembra que o 45% da publicidade de apostas en televisión e o 85% en radio emítese en horario de programación infantil.
Distintas investigacións acharon que a publicidade transmite unha visión normalizada do xogo de apostas, ademais de xerar unha actitude positiva cara ao xogo e unha percepción social favorable. Tamén mostran que unha maior exposición á publicidade relaciónase cunha maior frecuencia de xogo tanto en adultos como en mozos.
En menores de idade, unha maior exposición á publicidade predí a conduta de xogo. Sete de cada dez adolescentes indican que ven moitos anuncios de apostas e un de cada tres admite sentirse influído pola publicidade do xogo.
A regulación como estratexia de prevención
Non existe unha regulación europea para o sector das apostas. Ante a falta dun acervo comunitario, algúns países mostraron maior sensibilidade cara a este problema de saúde pública, implantando distintos graos de prohibición da publicidade.
Italia foi pioneira na Unión Europea ao prohibir calquera tipo de publicidade deste sector en 2018.
Co Real Decreto 958/2020, España comezou a limitar a publicidade ao horario nocturno, prohibiu a aparición de persoas de relevancia na mesma, vetou as promocións para captar clientes e eliminou os patrocinios deportivos, entre outras medidas encamiñadas a protexer os grupos máis vulnerables.
Bélxica tamén restrinxiu en 2023 a publicidade do xogo de azar en xeral. Países Baixos limitou a comercialización masiva en televisión, radio, buscadores da internet e espazos públicos. E Alemaña aprobou en 2021 o Glücksspielstaatsvertrag (GlüStV), coa regulación menos restritiva dos cinco países.
A aprobación destas medidas suscitou amplos debates. As voces opostas á regulación obxectan que non existen suficientes estudos que xustifiquen unha regulación tan estrita. Aínda que se necesita unha maior investigación sobre o impacto da publicidade na saúde mental de mozas e adolescentes, estas medidas baséanse no principio de cautela e garanten protección ata que a investigación achegue probas máis concluíntes.
*Daniel Lloret Irles é profesor contratado doutor de Psicoloxía Social na Universidade Miguel Hernández.
Cláusula de divulgación: Daniel Lloret Irles recibe fondos da Dirección Xeral de Ordenación do Xogo – Ministerio de Consumo.
