En Dumbría chámanlle choruma e en Cee, pampona. En Pedrafita do Cebreiro din paloma; en Vila de Cruces, voíña; e en Cangas, mariposa. Estas son algunhas das variantes léxicas dunha mesma palabra: bolboreta. O vistoso insecto non se denomina igual en todo o territorio no que se fala galego, incluíndo os territorios limítrofes de Castela e León e Asturias. Hai ata 14 formas distintas de falar deste animal. Así o recolle o mapa do proxecto Patrimonio léxico da Gallaecia (PLG), unha iniciativa para poñer en valor o patrimonio material e inmaterial da Eurorrexión Galicia-Norte de Portugal. As variantes léxicas do país veciño engadirían tres novos termos para denominar as bolboretas, constituíndo un total de 17.
De polvoreta a galiña do Noso Señor
O mapa interactivo do PLG permite buscar substantivos segundo o seu campo semántico. Dentro de animais silvestres, un dos conceptos con máis variantes no territorio estudado é o de bolboreta. O uso desta palabra concéntrase na fronteira entre Galicia e Portugal, así como en determinados puntos da provincia de Ourense e do sur de Lugo. Non obstante, o termo bolboreta ten ata 28 variantes máis: en Cualedro e Baltar tamén lle chaman polboreta ou borboleta; en Arcos de Valdevez, xa en Portugal, tamén a denominan bolborieta; e en Porto, xa en Castela e León, tamén usan o termo polvoreta.
A palabra mariposa úsase sobre todo nas Rías Baixas e tamén figura nos concellos de Laxe, Santa Comba e Monterroso. Avelaíña aparece rexistrada na Capela, Aranga, O Valadouro e Campo Lameiro. Paxarela emprégase en Vegadeo, xa en Asturias, e na Fonsagrada. Velairiña aparece en Guitiriz e Guntín. Voíña ten dous rexistros na comarca do Deza, nos concellos de Vila de Cruces e Silleda. Avelá só aparece en Melide, Avelaira en Monterroso e choruma en Dumbría. En Viana do Castelo, en Portugal, falan das bolboretas como galinha-do-senhor; o mesmo termo empregado en Touro, pero adaptado ao galego: galiña do Noso Señor. Paloma aparece en Pedrafita do Cebreiro; palomiña en Tomiño; pampona en Cee; paxariña en Ibias, xa en Asturias; pilinha en Arcos de Valdevez, en Portugal, así como poisamora, en Mogadouro.
En ampliación
O PLG reúne unha longa lista de conceptos que permiten coñecer as unidades léxicas do noroeste da península ibérica, especificamente de Galicia e as zonas limítrofes de Asturias e Castela e León, así como do Norte de Portugal. As fontes empregadas pola ferramenta dirixida pola Instituto da Lingua Galega (ILG) da Universidade de Santiago (USC) son variadas: dende atlas lingüísticos ata recollidas léxidas realizadas en centros educativos. O proxecto aínda está en desenvolvemento, polo que o equipo do PLG pretende continuar ampliando novos conceptos.
Na zona de Padrón distinguen entre avelaiña (coñecidas tamén como polillas) e mariposas.