Os pequenos cambios que cada persoa ten no seu código xenético determinan moitos aspectos da súa vida: unha maior ou menor probabilidade de desenvolver determinadas doenzas, a súa aparencia física, e tamén, como era de agardar, segundo apunta unha investigación publicada esta semana, a posibilidade de ter unha forma máis ou menos grave da Covid-19. Un estudo internacional coa participación de varios hospitais españois e de Lombardía (Italia) expón que a vulnerabilidade de certas persoas a desenvolver cadros graves na infección que causa o SARS-CoV-2 pode estar influída por variantes que se atopan en determinadas rexións do xenoma. O traballo enmárcase na liña de investigación que seguen moitos outros proxectos, como o liderado polo científico galego Ángel Carracedo, e que buscan marcadores xenéticos que poidan determinar a evolución da Covid-19 en cada paciente.
En concreto, o estudo indica que as variantes presentes en dúas rexións do xenoma humano “asócianse cun maior risco de desenvolver fallo respiratorio en pacientes con coronavirus”, explican desde o Centro de Investigación Biomédica en Rede (CIBER). Unha delas localízase no cromosoma 3 e pode afectar á expresión de xenes que favorecerían a entrada do virus, así como a xeración da chamada “tormenta de citoquinas“, unha especie de ‘sobrerreación’ do sistema inmune que pode acabar causando a morte a pacientes vulnerables.
Os datos mostraron que ter o grupo sanguíneo A asóciase cun 50 % máis de risco de necesidade de apoio respiratorio por mor da Covid-19
A segunda rexión localizada polo estudo sitúase no cromosoma 9, en concreto no xene que determina o grupo sanguíneo do sistema ABO. Os datos mostraron que ter o grupo sanguíneo A asóciase cun 50 % máis de risco de necesidade de apoio respiratorio en caso de infección polo coronavirus. Pola contra, posuír o grupo sanguíneo O confire un efecto protector fronte ao desenvolvemento de insuficiencia respiratoria (35 % menos de risco).
Os autores quixeron tamén responder á pregunta de por que algunhas persoas son asintomáticas ou presentan cadros leves, mentres outras desenvolven cadros de gravidade ao ser infectadas polo virus. Segundo explican, “buscamos a resposta nos xenes e atopamos unha forte asociación entre certas variantes xenéticas nos cromosomas 3 e 9 e a gravidade da enfermidade”.
A variante xenética identificada no cromosoma 3 era máis frecuente en persoas máis novas (media de 59 anos), o que podería explicar, polo menos en parte, a gravidade de certos casos neste grupo de idade.
Ademais, a frecuencia de ambas as variantes xenéticas nos cromosomas 3 e 9 é significativamente maior nos pacientes que necesitaron ventilación mecánica fronte a aqueles aos que unicamente se administrou osíxeno, asociación que foi independente da idade e sexo dos pacientes. Por tanto, a presenza destas variantes xenéticas predispón ao desenvolvemento de formas graves de insuficiencia respiratoria durante a infección por SARS- CoV-2.
O estudo
No pico da pandemia en Italia e España, nos meses de marzo e abril, o equipo internacional iniciou un proxecto coordinado por xenetistas de Noruega e Alemaña para determinar, no menor tempo posible, se existe unha predisposición xénica que aumente o risco de enfermidade grave con fallo pulmonar no coronavirus.
En apenas tres semanas aprobouse o proxecto e recolléronse mostras de sangue de 1.610 pacientes con Covid-19 que necesitaban apoio respiratorio (osixeno ou ventilación mecánica). Foilles extraído ADN das mostras de sangue para estudar preto de nove millóns de variantes xenéticas, que foron analizadas nun laboratorio alemán, e así atopouse que a frecuencia das variantes xenéticas é significativamente maior nos pacientes que necesitaron ventilación mecánica fronte a aqueles aos que só se administrou osíxeno.
“En menos de dous meses dispúxose de toda a información necesaria para avaliar os resultados e comparalos cun grupo control de 2.205 pacientes sans. Así, identificouse unha maior frecuencia de 26 variantes xenéticas nos pacientes afectados por insuficiencia respiratoria en comparación co grupo control non infectado, e 2 delas en particular localizadas nos cromosomas 3 (rs11385942) e 9 (rs657152) mostraron unha potente asociación coa gravidade”, explican os expertos españois que formaron parte do estudo.
A variante xenética do cromosoma 3 abarca unha rexión de regulación de 6 xenes que poden ter funcións relevantes na gravidade da Covid-19 Aínda que os investigadores estiman que aínda é prematuro saber cal destes xenes podería influenciar o curso da infección, é ben sabido que o coronavirus se une á proteína ACE2 na superficie das células para entrar nelas. E un destes seis xenes implicados interacciona coa proteína ACE2 e estabilízaa. Ademais, outro xene desta rexión está relacionado coa resposta inmunolóxica inflamatoria nos pulmóns fronte a patóxenos.
Poboación de risco
Había investigacións previas que indicaran que factores como a idade e enfermidades crónicas como a diabetes e hipertensión, así como a obesidade, aumentan o risco para desenvolver casos graves da Covid-19. E pola súa parte, este novo estudo demostra a posibilidade de identificar persoas máis vulnerables ao desenvolvemento de enfermidade grave con insuficiencia pulmonar segundo as súas características xenéticas, o que posibilita identificar grupos de risco que necesiten unha protección especial e deseñar tratamentos personalizados. Deste xeito, o artigo publicado esta semana abre o camiño para un mellor coñecemento desta vía de investigación fronte á Covid-19.
Na colaboración tomaron parte desde España grupos do Hospital Universitario Donostia de San Sebastián (Luis Bujanda e Jesús Bañales), Hospital Universitario Ramón y Cajal de Madrid (Agustín Albillos), Hospital Vall d´Hebron de Barcelona (María Buti), Hospital Clinic de Barcelona e EF-CLIF (Javier Fernández) e Hospital Universitario Virgen del Rocío de Sevilla (Manuel Romero). Do mesmo xeito, participou o grupo do CIBERES no Hospital Universitario Ramón y Cajal de Madrid (David Jiménez) e un equipo do Institut de Recerca Germans Trias i Pujol (IGTP).
Referencia: Genomewide Association Study of Severe Covid-19 with Respiratory Failure (Publicado en New England Journal of Medicine).
