Unha investigación liderada por Roberto C. Agís Balboa, colíder do grupo de Investigación Translacional en Enfermidades Neurolóxicas (ITEN) do Instituto de Investigación Sanitaria de Santiago de Compostela (IDIS), busca avanzar cara a ferramentas que permitan detectar e seguir a deterioración cognitiva de forma máis sinxela, accesible e personalizada mediante unha análise de sangue. Como consecuencia, o proxecto Biomarcadores sanguíneos e sinalización IGF para a detección precoz e seguimento lonxitudinal da deterioración cognitiva e a demencia, enmarcado no proxecto de investigación COGNISANCE, foi seleccionado como finalista na categoría de Investigación sociosanitaria dos XI Premios da Fundación DomusVi. Agís Balboa asegura que este recoñecemento “supón un importante estímulo para todo o equipo e pon en valor a colaboración entre o IDIS e as residencias de DomusVi.
A investigación ten como principal obxectivo identificar biomarcadores presentes no sangue que permitan mellorar a detección precoz, a caracterización biolóxica e o seguimento da deterioración cognitiva e as demencias, incluída a enfermidade de Alzheimer. Para ido, o persoal investigador traballa con 156 participantes distribuídos en tres grupos: 53 persoas sen deterioración cognitiva, 47 con deterioración cognitiva leve e 56 con demencia. Todas foron avaliadas ao comezo do estudo e despois dun ano, o que permite investigar como evolucionan os biomarcadores sanguíneos e a súa relación cos cambios cognitivos.
Agora están nunha fase moi avanzada, pois completouse o recrutamento de participantes, a recollida de mostras biolóxicas e as avaliacións clínicas correspondentes aos dous momentos de seguimento. Conta coa participación de José María Prieto González, líder do grupo ITEN e xefe do Servizo de Neuroloxía do CHUS; os investigadores predoctorais María de los Ángeles Fernández Ceballos e Vicente Piorno Lagos; o investigador posdoutoral Carlos Fernández Pereira; e a técnica de laboratorio Lara Vidal Nogueira.
Moi avanzada e con resultados prometedores
Actualmente, completáronse as determinacións dos principais biomarcadores sanguíneos mediante a tecnoloxía ultrasensible SIMOA HD-X, obténdose resultados de grande interese científico que están a ser analizados e preparados para a súa publicación en revistas especializadas. Paralelamente, realizaron a secuenciación de microARN (miARN), pequenas moléculas que participan na regulación da expresión xénica e que poderían achegar información complementaria sobre os mecanismos implicados na deterioración cognitiva. Así, os investigadores traballan na análise bioinformática destes datos, cuxos resultados darán lugar a novas publicacións científicas. O estudo tamén avanzou na investigación do eixo IGF/IGFBP, relacionado con procesos de envellecemento cerebral e neurodexeneración, aínda que esta parte do proxecto continúa en desenvolvemento.
Unha alternativa menos invasiva
Un dos aspectos máis innovadores do proxecto é a combinación de diferentes aproximacións moleculares a partir dunha mostra de sangue. Mediante a tecnoloxía ultrasensible SIMOA (Single Molecule Array), dispoñible no IDIS, é posible detectar cantidades extremadamente pequenas de proteínas relacionadas co dano neuronal e os procesos neurodexenerativos, como Nfl, GFAP, beta-amiloide e tau fosforilada.
Tradicionalmente, a caracterización biolóxica de enfermidades como o alzhéimer requiriu probas especializadas, como a análise do líquido cefalorraquídeo obtido mediante punción lumbar ou determinadas técnicas de neuroimaxe. Os biomarcadores sanguíneos ofrecen unha alternativa menos invasiva, potencialmente máis accesible e sinxela de repetir ao longo do tempo, o que resulta especialmente relevante para persoas maiores e pacientes con deterioración cognitiva.
Ademais, combinan estes biomarcadores coa análise de miARN e a investigación do eixo IGF/IGFBP, buscando identificar perfís moleculares que permitan comprender mellor a evolución da enfermidade.
Cara a unha atención máis temperá e personalizada
Aínda que os resultados deben completar a súa análise e validación, os investigadores consideran que esta aproximación podería ter aplicacións clínicas a medio prazo. “Poder obter información sobre procesos neurodexenerativos cunha análise de sangue podería contribuír a identificar persoas con maior risco de deterioración cognitiva, orientar a realización de probas diagnósticas adicionais e facilitar o seguimento da evolución da enfermidade”, explica Roberto C. Agís.
Para os pacientes, dispor destas ferramentas podería significar menos procedementos invasivos, unha detección máis temperá e un seguimento clínico máis personalizado, facilitando a planificación dos coidados e as decisións asistenciais. Desde o grupo sinalan que estas técnicas “non pretenden substituír a avaliación clínica e neuropsicolóxica, senón complementala con información biolóxica obxectiva que axude os profesionais sanitarios”.
