Os nenos e nenas expostos ao fume do tabaco no fogar son máis propensos a mostrar determinados cambios no epixenoma, que poden alterar a maneira en que os xenes se expresan. Estas alteracións epixenéticas poderían influír no desenvolvemento de enfermidades no futuro. Esta é a conclusión principal dun estudo liderado polo Instituto de Saúde Global de Barcelona (ISGlobal), centro impulsado pola Fundación ”La Caixa”.
Os resultados, publicados en Environment International, resaltan a necesidade de reducir a exposición ao tabaquismo pasivo, especialmente en contornas infantís.
O noso ADN funciona como un libro de instrucións para o corpo. Sen cambiar o contido do ‘libro’ (é dicir, a secuencia xénica), o fume do tabaco pode engadir ‘marcas’ en certas páxinas, afectando a maneira na que se len esas instrucións. Unha destas marcas, a metilación do ADN, é un dos principais mecanismos epixenéticos, e permite activar ou inactivar a expresión dos xenes.
A pegada do fume no ADN
Aínda que hai tempo que se sabe que os efectos do tabaquismo materno no embarazo afectan o epixenoma, esta investigación é das primeiras en mostrar como a exposición pasiva ao fume do tabaco na infancia tamén pode ter un efecto.
O estudo incluíu datos de 2.695 nenos e nenas de oito países europeos: España, Francia, Grecia, Lituania, Noruega, Países Baixos, Reino Unido e Suecia. Os participantes tiñan entre 7 e 10 anos e eran voluntarios de seis cohortes do Consorcio sobre Epixenética no Embarazo e a Infancia (PACE, polas súas siglas en inglés).
A partir de mostras de sangue dos participantes, o equipo científico estudou o nivel de metilación en sitios concretos do ADN ao longo do xenoma, e asociouno co número de persoas fumadoras no fogar (0, 1, ou 2 ou máis).
Identificáronse cambios na metilación do ADN en 11 rexións (chamadas CpGs) asociadas á exposición ao tabaquismo pasivo. A maioría destas rexións tamén se relacionaron en estudos previos coa exposición directa ao tabaco en persoas fumadoras activas ou durante a xestación. Ademais, seis delas asócianse a enfermidades como a asma ou o cancro, para as que o tabaco supón un factor de risco.
“O noso estudo mostra que o tabaquismo pasivo durante a infancia deixa pegada a nivel molecular, podendo modificar a expresión de xenes que inflúen na susceptibilidade a enfermidades na idade adulta”, afirma Marta Cosin-Tomàs, investigadora de ISGlobal e primeira autora do estudo.
Consecuencias a longo prazo
A pesar da crecente regulación do consumo de tabaco en espazos públicos, os fogares seguen sendo unha das principais fontes de exposición ao fume do tabaco para os nenos e nenas.
En 2004, estimouse que o 40% dos nenos e nenas en todo o mundo estaba exposto ao tabaquismo pasivo. A exposición infantil a este contaminante non só incrementa o risco de enfermidades respiratorias e cardiovasculares, senón que tamén pode afectar o desenvolvemento neurolóxico e a función inmunitaria.
“Os resultados obtidos suxiren que o tabaquismo pasivo na infancia resulta en cambios epixenéticos similares aos observados coa exposición intrauterina ao tabaco ou o consumo activo. Isto subliña a urxencia de implementar medidas integrais para reducir a exposición infantil ao fume do tabaco, tanto no fogar como noutros espazos pechados”, apunta Mariona Bustamante, investigadora de ISGlobal e autora sénior do estudo.
“Non se trata de apelar a responsabilidade individual das familias: a exposición ao tabaco é un problema de saúde pública e esconde unha cuestión de desigualdade social. Factores socioeconómicos e ambientais, xunto coa persistente influencia de poderosos intereses comerciais, dificultan a redución da exposición ao fume do tabaco en certos fogares”, conclúe Marta Cosin-Tomàs.
Referencia: Association of exposure to second-hand smoke during childhood with blood DNA methylation (Publicado en Environmental International)
