Domingo 21 Xullo 2024

A galega detrás da campaña para previr o suicidio: “As consultas multiplicáronse por dez”

A enxeñeira lucense Ana Freire consegue que o chat de apoio emocional da Fundación Ajuda i Esperança pase de 150 preguntas mensuais a case 1.500

O pasado mes de xaneiro o proxecto STOP, que lidera a galega Ana Freire, remataba a última campaña estatal para a prevención do suicidio, a depresión e os trastornos da conduta alimentaria nas redes sociais. Agora, unha vez analizados os datos, a Barcelona School of Management da Universidade Pompeu Fabra (UPF-BSM) revela que nese período as consultas a través do chat de apoio emocional da Fundación Ajuda i Esperança aumentaron un 1.115%. É dicir, multiplicáronse por dez en tan só un mes.

Ana Freire, principal investigadora do proxecto na UPF-BSM, foi a enxeñeira informática que ideou e encabezou o deseño do algoritmo que hoxe utilizan para identificar os perfís das persoas ás que deben dirixir esas campañas: “O noso algoritmo non está integrado en ningunha rede social. O que facemos é, mediante algoritmos de intelixencia artificial e analíticas de datos, extraer un perfil de comportamento demográfico común a usuarios anónimos en redes. Con estes perfís configuramos nas redes sociais, particularmente Instagram e Facebook, campañas dirixidas a usuarios que encaixen neste perfil. Son como campañas publicitarias que diriximos a un público concreto co vídeo que queremos”.

Publicidade

Se ben os vídeos das primeiras campañas incluían só un número de teléfono ao que chamar, en xullo de 2022 a Fundación Ajuda i Esperança, coa colaboración do Concello de Barcelona, habilitou a opción de contactar a través de Whatsapp, polo que tamén foi incluída nesta última campaña. “Na primeira ocasión vimos que as chamadas ao teléfono de prevención do suicidio se incrementaron nun 60%, mais a segunda vez que lanzamos a campaña non vimos tanto incremento. Moitos usuarios preguntaban se tiñamos un chat, o cal demostra que estes servizos tamén teñen que adaptarse ás novas xeracións así como o bo uso que pode facerse da tecnoloxía”, explica Freire.

Diminución tras o remate da campaña

Así, as cifras que manexa a enxeñeira mostran que, antes da campaña, o chat recibía entre 150 e 200 mensaxes por mes. Durante o período da campaña, en novembro de 2023 as mensaxes recibidas ascenderon a 1.351; en decembro, a 1.458; e en xaneiro, a 1.257. Durante este tempo tamén se produciron 25 activacións dos servizos de emerxencia e rescates de dúas persoas.

Publicidade

“En decembro, eran tantos os chats que se estaban recibindo que me pediron que diminuíra un pouco o orzamento da campaña, polo que utilizamos iso para realizar outra campaña paralela que redirixía a un chat do 024, teléfono de prevención do suicidio, que ten o Ministerio de Sanidade xunto con Cruz Vermella. Aí vemos unha baixada nos números de xaneiro e sabemos tamén que cando rematamos a campaña as peticións volven diminuír. Isto demostra que estamos rompendo o tabú que había de non falar destes temas”, sinala a enxeñeira.

Captura dun dos vídeos utilizados na última campaña

Este é un dos principais problemas que enfronta o proxecto, posto que as campañas habitualmente son lanzadas con financiamento propio —que provén dos fondos da universidade, do Ministerio de Educación e Formación Profesional no seu momento e do sistema de crowdfunding que teñen habilitado na súa web—. Por este motivo, a súa duración habitual é dun mes: “Nesta ocasión, Meta —a compañía detrás de Instagram e Facebook— deunos o que chaman ad credits, créditos de anuncios de maneira que non temos que pagalos. Isto permitiunos estender a campaña por tres meses“, di Freire.

Os perfís

Se ben a investigación do proxecto comezou centrada na ideación suicida, as campañas sempre foron dirixidas tamén á atención á depresión e aos trastornos da conduta alimentaria. “Os psicólogos e psiquiatras do equipo explicábannos que, detrás da maior parte de suicidios, hai unha enfermidade mental, sendo a depresión a máis común. Por outra banda, unha vez que comezamos a estudar os datos vimos que a comunidade dos trastornos da conduta alimentaria era moi activa en temas como as autolesións e a ideación suicida“, explica Freire. Así, as campañas comezaron a deseñarse separando por sexo, é dicir, unha para homes e outra para mulleres, así como por trastorno diana.

En canto aos perfís identificados grazas ao algoritmo, a enxeñeira sinala que no caso da ideación suicida son nun 55% mulleres, de menos de 39 anos e que en redes sociais falan de termos relacionados co suicidio, autolesións, abuso de substancias e a falta de apoio social. No caso da depresión, son un 58% mulleres, de menos de 29 anos e que falan de soidade, insomnio, baixa autoestima, divorcio, problemas de parella, acoso escolar e antidepresivos. Por último, no caso dos trastornos da conduta alimentaria, un 84% son mulleres, en xeral de menos de 29 anos, mais o 60% ten menos de 19. Ademais, en redes sociais adoitan falar de dietas veganas ou vexetarianas, exercicios extremos, laxantes, cantidade de calorías, vergoña, autolesión, baixa autoestima e problemas de familia.

Neste último caso, ademais, Freire sinala a alta presenza en redes sociais: “Identifícanse moi ben porque utilizan un vocabulario propio e hashtags. Así, cando queren buscar algún ‘consello’ relacionado só teñen que entrar directamente no hashtag que lles interesa. É certo que hai algunhas redes que xa están comezando a bloquealos, mais hai outras que aínda non o fan”.

O protocolo

Sendo un servizo principalmente dirixido á xente nova, os usuarios son rapaces ou persoas adultas que precisan facer unha consulta en relación a un rapaz. Os primeiros pasos unha vez que se establece a comunicación, tal e como explica Mireia Anglès, responsable dos servizos de chat e directora de voluntariado, é dar a benvida e enviar as condicións de uso do servizo: “A nivel legal é moi importante porque teñen que aceptar a xestión dos datos e que teñen 14 anos ou máis, xa que esta é a idade legal mínima a partir da cal podemos atender. Unha vez que estas condicións se aceptan, faise unha primeira acollida na que transmitimos que estamos dispoñibles sen présas e para escoitar e descartamos que a persoa non estea nunha situación de risco vital“.

Se ben este non é o caso da maior parte de persoas que escriben, si é algo que acontece polo que os orientadores do servizo, as persoas que están detrás dos teléfonos, están preparados para avisar aos servizos de emerxencia no caso de que sexa necesario. Unha vez descartada esta posibilidade, “facemos unha exploración para entender cal é o malestar da persoa. A través do diálogo e o acompañamento de escoita activa e de validación das súas emocións, a persoa vaise abrindo pouco a pouco e expresando como se sente. Só o simple feito de expresarse xa é un elemento autorregulador moi importante”, explica Anglès.

Atención 24 horas

A responsable deste servizo tamén apunta que o labor dos orientadores non é actuar como psicólogos, senón de acompañar e “intervir de igual a igual“. Así, a conversa acaba por xerar un vínculo que permite que as persoas “reciban mellor a proposta de ser acudir a outros recursos, ben de psicoloxía ou ben de servizos sociais, e que se vinculen de maneira máis efectiva”. Desta maneira, o servizo ten dous obxectivos principais: “servir de porta de entrada para a rapazada que se está atrevendo a pedir axuda por primeira vez e de complemento para as persoas que xa están vinculadas a algún recurso, mais que precisan unha resposta inmediata”.

Esa é a clave do servizo: un equipo humano organizado para poder atender as comunicacións as 24 horas do día. Con todo, a introdución do chat tamén supuxo un cambio na forma na que se establecen esas comunicacións: “Cando chama alguén, ten moito máis claro que quere establecer unha comunicación. O chat permite que a xente fale, se retire un tempo e despois volva falar porque non dá a sensación de que ao outro lado hai unha persoa dispoñible agardando por ti, aínda que si a haxa. Moitos rapaces tamén contactan por curiosidade, para saber que hai ao outro lado. Incluso algúns, nacidos en contornas moito máis tecnolóxicas, pensan que detrás do servizo só hai bots. Unha vez que nos coñecen, a maioría acaba quedando no chat e moitos incluso repetindo“, manifesta Anglès.

Nova forma de comunicarse

Por este motivo, a responsable do servizo sinala que esta é unha evidencia máis de que “era necesario atopar un recurso que falara a súa linguaxe. Sabemos que a rapazada está nun momento delicado, que precisa apoio e que as chamadas non son a súa forma de comunicarse. No momento no que puxemos á súa disposición unha ferramenta que utiliza a súa linguaxe foi súper doado. É importante que a xente nova tamén entenda que pode utilizar este servizo porque hai moitos malestares que ben reconducidos desde o comezo non precisan dun acompañamento profesional”.

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.

Relacionadas

Un estudo galego demostra que o consumo de substancias é un factor de risco do suicidio

Os investigadores aseguran que ten máis prevalencia en zonas rurais e que o cometen máis os homes que as mulleres

Unha nova calculadora científica inclúe por primeira vez o galego na súa configuración

Nun acto celebrado na USC tamén se anunciou a incorporación da imaxe da galega Ana Freire á colección #científicasCASIO

Lugo, a provincia con máis suicidios en todo o Estado

Galicia, Andalucía, Castela e León, Cataluña e Aragón son as provinciais que máis se viron afectadas pola mortalidade por suicidio

Dous de cada dez adolescentes galegos presenta síntomas de depresión grave e moderada

O informe ‘Adolescencia, Tecnoloxía, Saúde e Convivencia’, da USC e Fundación Barrié evidencia como 1 de cada 4 adolescentes fan un uso problemático da Internet