Poucos elementos definiron tanto á realeza medieval como o seu elaborado código de comportamento. Así, na Biblioteca Nacional de España (BNE) consérvase unha das primeiras evidencias destas normas procedentes da Coroa de Castela. O incunable coñecido como Criança y virtuosa doctrina constitúe un testemuño único no mundo, dirixido á infanta Isabel, filla maior dos Reis Católicos, como explica Natalia Mangas, do Servizo de Manuscritos e Incunables da BNE, a través do canal de YouTube da institución. E o máis sorprendente? Esta obra foi escrita por un galego: Pedro de Gracia Dei.
Trátase dun poeta, cronista e mesmo rei de armas dos monarcas, encargado de redactar este primeiro tratado que recolle de maneira ordenada e sistemática o protocolo de comportamento da Castela medieval. Foi el quen o escribiu, aínda que se imprimiu arredor do ano 1488 nunha imprenta de Salamanca.
Pero, que é un incunable? Segundo explica Natalia Mangas, son libros impresos co sistema de Gutenberg dende mediados do século XV ata o ano 1500. Na actualidade, só se conserva un exemplar deste incunable na Biblioteca Nacional de España.
Da mesa á rúa
O primeiro ámbito ao que dirixe a mirada o galego é á mesa, “aos que están asentados”. Dentro das normas de compostura nas comidas, destacan unha serie de consellos curiosos: “Non se debe roer óso nin beber cos ollos postos ao teito, nin soprar o que se ha de comer, nin en beber “glo, glo” facer”. Así, con retranca e rima, Pedro de Gracia enuncia diferentes regras de protocolo.
Mesmo introduce o que hoxe coñecemos como “facerse o parvo”. No caso de que a infanta se atopase con alguén a quen non quería saudar, estas eran as instrucións: “Se algún vén quen atopar non quererías, fala nalgunha porta ou baixa a vista ou fai cara chosca, como que miras noutro lugar“.
As normas de conduta chegaban incluso a ditaminar como camiñar, sendo a recomendación andar con moito sosego. Así debía ser a vida en palacio.
Máis de 60 consellos
Este incunable recolle máis de 60 consellos de comportamento e cortesía, que van dende cuestións prácticas, como cuspir despois de esbirrar, ata leccións de empatía: “Cos tristes non fagas canto e cos alegres non fales en planto”.
Por tratarse dun libro dirixido principalmente á realeza, tamén advirte sobre a tendencia a ser preguntón: “Non insistas a ninguén a onde va, con quen nin a que”.
Deste xeito, Pedro de Gracia Dei presenta un verdadeiro “cadro da vida cotiá en palacio”, explica Natalia Mangas dende a BNE. A cortesía, o protocolo e a gastronomía combínanse para educar á realeza da época a través das palabras dun galego.
Podes consultar o incunable da Biblioteca Dixital Hispánica na seguinte ligazón.
