Grazas ás novas tecnoloxías, os usuarios podemos acceder a unha visión máis ampla do patrimonio histórico de Galicia. Dende unha perspectiva arqueolóxica, arquitectónica, etnográfica e antropolóxica, o Centro Infográfico Avanzado de Galicia (CIAG) ofrece este servizo dende o ano 2012, co obxectivo de virtualizar e poñer en valor o patrimonio galego en formato 3D.
A través da reconstrución de espazos históricos, a creación de maquetas tridimensionais, o patrimonio 360 e mesmo a recreación de personaxes históricos, o CIAG recupera o pasado e proxecta o futuro. Cunha páxina web aínda en desenvolvemento, prevista para principios do próximo ano, o centro reunirá todos os seus traballos nun catálogo dixital coa totalidade das súas reconstrucións.
Entre unha ampla variedade de proxectos realizados, o CIAG conta xa con arredor de 40 reconstrucións do patrimonio galego pertencentes ás catro provincias. Esta é a historia dalgúns destes edificios perdidos no tempo, e de como a súa recreación virtual permite recuperar unha parte da súa memoria.
Século II a.C.: como se vivía nunha casa circular galaica?
O CIAG non só traballa con planos de edificios do século XX, senón tamén con restos arqueolóxicos. Un exemplo é a recreación dunha casa circular galaica do século II a.C., en plena Idade de Ferro. Situada entre os concellos de San Amaro e Punxín (Ourense), e pertencente ao que se coñece como castro ou citania, esta vivenda foi reconstruída a toda cor e con gran nivel de detalle.
Tratábase dunha construción tradicional de planta circular, cun diámetro que podía oscilar entre os 5 e os 15 metros. As paredes elaborábanse con cachotería de granito, lousa ou con madeira e barro, e a cuberta consistía nun teito cónico. A pesar da súa sinxeleza, estas formas arquitectónicas resultaban sorprendentemente eficientes: sen cheminea, o interior quentábase e permitía cociñar, mentres que o fume se evacuaba a través da palla do teito.
No interior, os muros adoitaban aparecer pintados e decorados con motivos xeométricos característicos da cultura galaica da Idade de Ferro. Este espazo funcionaba como o equivalente ao noso salón actual, un lugar de encontro familiar e de vida social.
Dende o ano 2020, levouse a cabo a virtualización deste conxunto arqueolóxico da man dos profesionais Carlos Paz, Anxo Miján, Manuel García e Alexandre González no Centro Infográfico Avanzado. Xunto ao labor técnico, foi fundamental tamén a revisión histórica realizada por Paco Boluda, divulgador, ilustrador arqueolóxico e director do Proxecto Lanóbriga: unha cidade galaica.
1925: Art Decó en Ourense
Na rúa do Progreso de Ourense puido existir un Pavillón de Exposición de vehículos a motor. Isto proxectou o arquitecto Manuel Conde Fidalgo no ano 1925 por encargo de Manuel Sás e Sequeiros. O deseño, influenciado polo estilo modernista Art Decó, nunca chegou a materializarse, pero Carlos Paz de Lorenzo recreouno virtualmente no ano 2012 para mostrar como podería ter sido.
Recreación do Pavillón de Exposición de vehículos a motor de Ourense a partir dos seus planos por Carlos Paz de Lorenzo (2012). Foto: CIAG Recreación do Edificio Sás de Ourense por Carlos Paz de Lorenzo (2013). Foto: CIAG Planos orixinais do Edificio Sás de Ourense, ideado polo arquitecto Manuel Conde Fidalgo. Foto: CIAG Fotografía orixinal do Edificio Sás. Foto: CIAG
A fachada do proxecto ocupaba 171,2 metros cadrados. Un ano despois, o mesmo arquitecto elaborou unha proposta alternativa que finalmente si se construíu: o Edificio Sás. Esta nova versión incorporaba un piso adicional, destinado a almacén ou vivenda, e presentaba modificacións nas carpinterías, nas estruturas de ferro fundido dos balcóns e ventás, así como na decoración da fachada.
A pesar da súa relevancia arquitectónica, o edificio foi derrubado en 1970. Porén, grazas á reconstrución en 3D realizada por Carlos Paz en 2013, hoxe é posible recuperar e contemplar a súa imaxe.
1940: un Gran Teatro con forma de radio
O Gran Teatro, situado no centro de Lugo, abriu as súas portas o 17 de maio de 1940. A súa inauguración produciuse seis anos despois do peche do Teatro Principal, obra do arquitecto Álvaro Mendoza. O novo edificio, deseñado polo arquitecto da Deputación Alfredo Vila López, destacaba pola súa modernidade e pola súa curiosa forma, que lembraba a dun grande aparello de radio.
Nos anos 90 xurdiu unha forte reivindicación en favor do seu derrubamento, xa que para parte dos gobernantes lucenses resultaba un edificio pouco estético. Finalmente, a súa demolición iniciouse en 1996 e o solar foi ocupado por unha urbanización de vivendas.
Tres anos atrás, o especialista Andrés Armesto Cortiña recuperou a memoria do edificio mediante modelos 3D e coa revisión histórica realizada polo CIAG. Segundo explican dende o centro, “o Gran Teatro foi un modelo arquitectónico e de lecer de posguerra“. No seu escenario acolléronse obras de teatro, óperas, zarzuelas e mesmo espectáculos de circo.
1949: a praza imaxinaria de Galicia
Todo arquitectos garda unha fantasía creativa, e no caso de Manuel Gómez Román esta consistía nunha praza de Galicia situada en Santiago de Compostela. Os seus bosquexos, recreados no 2024 por Andrés Armesto, revelan unha arquitectura cargada de referencias historicistas e estéticas destinados a idealizar e exaltar a identidade galega.
Concibida con vistas á Catedral de Santiago, esta praza combinaba elementos barrocos con influencias do Art Nouveau. O estilo de Gómez Román, que o CIAG define como rexionalismo ecléctico, está presente en numerosas zonas residencias das cidades galegas. “Realmente foi un dos grandes mestres da arquitectura de Galicia“, subliñan dende o Centro de Infografía Avanzada.
En Lugo o que houbo foi unha protesta veciñal en contra da demolición, non a favor dela.