Martes 5 Marzo 2024

Ana Fuentes: “Olimpia Valencia foi unha galega valente”

A xornalista Ana Fuentes publica un libro sobre a primeira galega licenciada en Medicina, unha muller audaz que padeceu as represalias da ditadura

Olimpia Valencia foi a primera galega en licenciarse en Medicina. E a primeira en abrir consulta propia, como xinecóloga en Vigo. Doutorouse en Madrid, vivindo na Residencia de Señoritas, onde coincidiu con María de Maeztu ou Sofía Novoa. E as figuras da Residencia de Estudantes, como Dalí, Lorca ou Buñuel.

Fixo campaña para o Partido Galeguista, pediu o voto para Castelao e apoiou o Estatuto de Galicia. E pasou pola cadea e foi represaliada por iso. A súa é a historia dunha loitadora e dunha valente. Que a xornalista Ana Fuentes non podía deixar pasar. Porque, ademais de vivir fascinada coa súa historia, ten relación familiar con esta pioneira. Agora, tras unha exhaustiva investigación, publica o libro: “Olimpia Valencia“, editado polo Instituto de Estudos Vigueses e xa nos andeis das librarías.

Publicidade

-Por que esta obra?

-Cúmprense 100 anos dende que Olimpia Valencia ingresou na facultade de Medicina. Así que era unha data redonda para publicar este libro no que levaba tanto tempo traballando.

-Ademais, Olimpia era da súa familia…

-A miña avoa e ela eran primas. Así que é unha historia familiar que xa coñecía, pero non coa dimensión que atopei logo. Que vai moito máis alá do feito de que Olimpia é a primeira galega que se licencia en Medicina en Santiago.

-Que fontes explorou para esta investigación?

-No libro hai varias fontes documentais. Está a primeira biografía feita por Maricarmen Pérez Pais, que falou con ela nos anos 80. Eu pescudei no arquivo do Concello de Vigo, no arquivo de Galicia no Gaiás, e nas fundacións Ortega y Gasset e Gregorio Marañón, onde están os documentos da Residencia de Señoritas, onde viviu en Madrid. Tamén falei coa xente que a coñecía e achego fotografías que atesouraba a miña familia, porque eran da miña avoa.

-Vostede era unha nena cando morreu Olimpia… agora non bota de menos tela tratado máis?

-Encantaríame ter coñecido agora mesmo a Olimpia. Pero cando morreu, no ano 1987, eu tiña 17 anos e só ves unha señora maior, unha tía que visitas os domingos.

-Olimpia foi unha muller represaliada….

-Castigárona totalmente. De non ser así, non sabemos onde podería ter chegado Olimpia Valencia. Ves o seu expediente e hai 18 matrículas de honra. É a primeira galega que se licencia en Medicina. E ten milleiros de referencias nos xornais da época, onde era todo un personaxe. Por exemplo, hai unha entrevista que lle vai en 1924 Cotarelo  Valledor, na que se nota a admiración que lle produce esta muller.

Olimpia Valencia na súa consulta. Foto: Consello da Cultura Galega.

-E tamén viviu atrancos por ser muller…

-Todos os atrancos. Hai un discurso dela que se conserva, titulado “Autobiografía dunha universitaria dos anos 20”. E fala dos problemas daquela época coas mulleres. Por exemplo, tiña que entrar na aula sempre a primeira. E moitos profesores puñan unha cadeira á beira do estrado para ela, para que non estivese cos homes.

-Foi máis castigada polo feito de ser muller ou por ser galeguista?

-Pola política. Ela mesma falou diso nunha entrevista en Faro de Vigo coa xornalista Sara Caldero. Dixo que como muller non tivo ningún problema en exercer a súa profesión, pero que tivos todos os problemas do mundo por ser do Partido Galeguista. Aunque, en realidade, nunca chegou a estar integrada. En 1931, firma un manifesto a favor de Castelao, pedindo o voto cando en realidade as propias mulleres non podía votar. E ademáis asina o manifesto en 1936 a prol do Estatuto de Galicia.

-De feito, foi á cadea…

-En 1937 é detida e pasa 4 días presa no cuartel da Garda Civil. E isto marca un antes e un despois na súa vida. De ser un personaxe público, pasa a vivir no anonimato. A Guerra Civil e a ditadura truncaron moitas vidas, entre elas a súa. E decidiu refuxiarse no exilio interior… pechouse na súa casa, non puido participar máis na vida pública, como fixera antes… Nunha entrevista chega a comentar que nin sequera ía ao cine, porque non quería ver o NO-DO ou ter que levantar o brazo.

-Era xinecoloxía a súa especialidade preferida, ou tivo que a escoller por ser a máis ‘feminina’?

-A xinecoloxía dábaselle especialmente ben, pero ela prefería medicina interna. Interesáballe moito a neumoloxía, porque daquela estaba en auxe a tuberculose, pero algún profesor, e a súa familia, consideraron que sería mellor que estudase as chamadas ‘doenzas da muller’. Era unha especialidade máis acaída para unha señorita. Por sorte, estudou co mellor da súa época, o doutor Sebastián Recaséns, en Madrid, cando aínda vivía na Residencia de Señoritas.

-Na Residencia, conviviu cos mellores…

-Pois si. Estivo alí tres anos. E coincidiu con María de Maeztu ou coa música galega Sofía Novoa. Con grandes mulleres e os grandes homes tamén da Residencia de Estudiantes, como Dalí, Buñuel ou Lorca, porque ambas residencias pertencían á Institución Libre de Enseñanza.

-Foi a primeira muller con consulta propia?

-En Vigo había odontólogas, da familia Kuper, de orixe rusa. Pero ela foi a primeira muller que se instalou en Galicia como médica en solitario.

Olimpia Valencia.
Olimpia Valencia.

-Cre que co tempo se lle deu o recoñecemento que merecía?

-Creo que merecería máis. Hai dúas placas que a lembran na rúa do Príncipe, en Vigo, e ten unha rúa ao seu nome na parroquia de Canido. Tamén leva o nome de Olimpia Valencia un edificio da UVigo. Pero creo que se ela fora un home, tería maior recoñecemento hai máis tempo.

-Pero en Vigo si foi moi coñecida na súa época a nivel popular, de rúa…

-En Vigo, foi moi coñecida. Tamén porque trouxo ao mundo a milleiros de nenos. Nos anos 60 conseguiu unha praza na Seguridade Social, supoñemos que porque había poucos xinecólogos, non porque lle levantaran o castigo.

-Tras esta investigación e o libro… que valora máis de Olimpia Valencia? Que admira dela?

-A súa valentía e a súa audacia. Foi un exemplo de muller valente. Imaxino cando, en 1917, lle dixo ao seu pai que quería estudar medicina. Tiña que ser unha persoa con moita personalidade e moi segura dos seus obxectivos na vida. Creo que Olimpia Valencia viviu nun mundo que non estaba preparado para darlle o que ela por dereito reclamaba.

1 comentario

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.

Relacionadas

Traballar con cadáveres na ciencia: así funcionan as doazóns en Galicia

Os expertos piden un marco legal específico na materia despois de que saltasen as alarmas pola trama de tráfico ilegal de corpos en Valencia

Atopan a primeira receita médica en galego, unha ‘pequena xoia’ do século XV

Está anotada no reverso dunha escritura notarial datada o 2 de abril de 1477 e conservada no Arquivo da Real Chancillería de Valladolid

Unha investigadora galega deseña próteses en 3D para integrar no tecido óseo

Ana Mejuto vén de gañar un áccesit da Real Academia de Farmacia por un artigo da súa tese doutoral sobre implantes 3D

A EMA avisa de que o uso excesivo de ibuprofeno e codeína pode causar a morte

A Axencia Europea do Medicamento pide que os prospectos sinalen de forma explícita que o seu uso pode causar danos en riles e intestino ou incluso a morte