O municipio de Cualedro atópase na provincia de Ourense, na comarca de Verín. Cunha poboación que se reduciu nun 30% e cunha maioría de cualedraos maiores de 60 anos, a perpetuación da memoria desta localización é de especial relevancia. Así se abordou este venres nun relatorio celebrado na vila ourensá co obxectivo de divulgar os topónimos a través do proxecto Toponimízate da Real Academia Galega (RAG).
O filólogo da RAG, Vicente Feijoo, xunto co acádemico e profesor da Universidade de Vigo (UVigo), Gonzalo Navaza, explicaron a orixe e significado dos nomes das parroquias e aldeas de Cualedro. O segundo autor elaborou a hipótese de que o nome da parroquia da Xironda pode ser unha retoponimización do rei Afonso VIII (chamado o IX).
En palabras de Navaza, o rei galego inspirouse no topónimo francés La Gironde ou talvez no catalán Gironda para rebautizar a parroquia que ata o século XIV era coñecida como Vilamaior. Mentres, Vicente Feijoo afondou nesta etimoloxía da Xironda e tamén na do propio nome do concello.
Cualedro, un posible fitotopónimo exclusivo en Galicia
Previamente, algúns autores propuxeron como étimo o sintagma latino AQUAS LAETERAS, ‘augas levadas’, en referencia á existencia de canles para conducir a auga de regadío ata un lugar. Con todo, esta proposta ten dúas importantes eivas: a evolución fonética do latín ao galego e a carencia de probas documentais.
Non obstante, recentemente está a cobrar relevancia a hipótese que vincula o nome de Cualedro cun fitotopónimo antiquísimo, CORYLETU, formado polo nome latino CORYLUS e mais o sufixo abundancial –ETU cunha evolución: Coriletu > Corledo > Coledro / Cualedro. Este CORYLUS era o nome no latín clásico para a abelá e sería o único testemuño en toda a xeografía galega dun topónimo derivado da forma clásica latina desta árbore.
En galego triunfou unha variante denominativa posterior ao CORYLUS clásico, ABELLA, a partir do sintagma CORYLUS ABELLANA, e que procede dunha cidade da península itálica onde debeu ser tan común o cultivo deste froito que acabou por denominalo: a comuna actual de Avella, na Campania italiana. Con esta iniciativa, a veciñanza non esquecerá nunca de onde veñen e cara a onde van.
Estraño,porque en Cualedro non debería haber moitas abeleiras
Interesante e fermoso artigo que me pon na pista doutro topónimo, Alto da Vela. Atopeino por casualidade, cando menos, en tres zonas: Viveiro, Cartelle (Alto da Vela) e Calvos de Randín (Outeiro da Vela), pero seguramente o haberá noutras zonas do país. É sabido que pola zona costeira están datados uns cantos muíños de vento (ver Begoña Bas López), pero non está tan claro que existiran polo interior. Pois resulta que si, e os topónimos así o atestiguan. O Catastro de Ensenada da fe dun muíño de vento na zona de Novelle (supoño que no Alto da Vela, en Cartelle)