Se Pena Trevinca, o cumio máis alto de Galicia con algo menos de 2.127 metros de altitude, podería parecer un lugar no que resultaría complicado establecer un asentamento humano, preto dun cento de millóns de persoas do planeta viven por riba deste altura (de feito, a aldea máis alta de Galicia, Cepedelo, está a 1.330 metros de altitude). Entre as localidades máis altas do planeta hai cidades de case un millón de habitantes, como El Alto, en Bolivia, que superan os 4000 metros de altitude. Un novo estudo afonda agora nunha cuestión moi relevante para comprender a adaptación da especie humana, e a súa capacidade de traballar en común, a diversas contornas. A investigación, publicada na revista Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), comparte os datos da primeira estimación poboacional a escala mundial en función da altura á que habitan. Segundo os seus rexistros, ao redor de 81,6 millóns de persoas viven a 2.500 metros sobre o nivel do mar.
“É necesario saber cantas persoas viven a gran altura e onde para comprender o impacto na fisioloxía, a adaptación, a saúde e as enfermidades humanas”, expresa Joshua Tremblay, investigador na Facultade de Ciencias da Saúde e o Exercicio da Universidade de Columbia Británica en Okanagan (Canadá) e autor do estudo.
500,3 millóns de humanos viven a partir dos 1.500 metros de altitude, 81,6 millóns a máis de 2.500 metros e 14,4 millóns a máis 3.500 metros
Para chegar a obter esta cifra, Tremblay e o seu compañeiro Philip N. Ainslie, científicos da mesma universidade, combinaron datos de poboación e elevación xeorreferenciados para crear estimacións a escala mundial. Posteriormente clasificaron os datos obtidos en intervalos de 500 metros. Desta forma, obtiveron que 500,3 millóns de humanos viven a partir dos 1.500 metros de altitude, 81,6 millóns a máis de 2.500 metros e 14,4 millóns a máis 3.500 metros.
O país que máis habitantes ten en altitudes comprendidas entre os 1.500 e os 2.500 metros é Etiopía, mentres que en China é onde máis persoas viven a altitudes moi altas, por encima dos 3.500 metros. En relación á súa poboación total, Bolivia é a nación con máis residentes comprendidos entre os 2.500 e os 3.500 metros.
No caso de España, e de acordo coas súas estimacións, 46.984 persoas vivirían a máis de 1.500 metros de altura. Delas, 197 faríano en altitudes comprendidas entre os 2.500 e os 3.000 metros, e 8 persoas entre 3.000 e 3.500 metros.
Adaptación á altitude
Para os autores deste estudo, coñecer a localización e o tamaño das poboacións que viven a gran altura é un paso fundamental para comprender como se adapta o corpo humano á contorna. Segundo explican, vivir a unha altitude demasiado alta pode propiciar a tensión fisiolóxica. Un exemplo diso é a dificultade para que o osíxeno acceda aos sistemas vasculares das persoas.
“A maior parte da investigación a gran altitude baséase en habitantes de terras baixas de países occidentais industrializados, ricos e democráticos, que ascenden a grandes alturas para realizar as súas investigacións”, indica Tremblay. “Con todo, hai poboacións que viviron con éxito en altitudes elevadas durante miles de anos e que se enfrontan a presións cada vez maiores”, engade.
Para comprender a que se refire exactamente, Tremblay expón o seguinte exemplo: “Cando os habitantes de terras baixas viaxan a grandes altitudes, os nosos corpos desenvolven respostas fisiolóxicas ineficientes, o que coñecemos como mal de altura”, expón. “Con todo, as persoas que estudamos adquiriron a capacidade de prosperar en altitudes extremadamente elevadas. As súas experiencias poden achegar información ao diagnóstico e ao tratamento de enfermidades para todos os seres humanos, ao mesmo tempo que nos axudan a comprender como mellorar a saúde e o benestar das altitudes elevadas”, continúa.
Ademais, o impacto da crise climática sobre as contornas e as condicións de vida das persoas incrementan a necesidade de continuar con traballos deste tipo. “Tendemos a pensar no cambio climático como un problema para as poboacións costeiras de baixa altitude, pero o derretimiento da neve, os glaciares e os fenómenos meteorolóxicos extremos limitan os recursos hídricos e agrícolas. Os residentes de gran altitude están en primeira liña deste problema. Necesitamos ampliar esta investigación para comprender os seus efectos”, conclúe Tremblay.
