Un equipo galego descobre que Pena Trevinca albergou un dos maiores glaciares da península

Localízase no val do Bibei e a través de modelos dixitais rexistráronse 27 quilómetros de lonxitude e 527 metros de profundidade

Para comprender as formas que teñen as montañas que nos rodean é preciso coñecer o pasado. No caso de Pena Trevinca, o teito do noso país, hai que retrodecer uns 40.000 anos. Era a idade do Pleistoceno superior e o glaciarismo vestía este conxunto montañoso que terminou por moldear a paisaxe en forma de circos, morenas e lagoas. É agora, co emprego de softwares especializados, cando se poden reconstruír as capas de xeo para coñecer a extensión, lonxitude e profundidade dos glaciares nos vales de Xares, Canda e Bibei. Foron os xéografos Augusto Pérez Alberti e Alejandro Gómez-Pazo os que recrearon as linguas de xeo do Macizo de Trevinca e os resultados acaban de ser publicados na revista Land. Non se imaxinaban cando comezaron cos traballos que estaban ante un dos glaciares máis grandes de toda a península.

É o glaciar do Bibei, situado entre as provincias de Ourense e Zamora. Chegou aos 27,26 quilómetros de lonxitude e a unha profundidade de 527 metros. No ranking de glaciares do Estado, supérao Valira (43 km), o Glaciar do Gállego (43,4 km) e os antigos glaciares pirenaicos do Noguera Pallaresa (63 km e 700 metros de profundidade). “Hai moitas evidencias do glaciarismo do Pleistoceno en moitos lugares de Galicia, faltábanos reconstruír as capas de xeo. Antigamente non existían técnicas que o permitisen, mais agora é posible cos sistemas de información xeográfica”, explica Pérez Alberti. Coñecidas como técnicas SIG, son métodos de modelización que revelan a posible localización de masas de xeo e a súa relevancia. Nos últimos anos aumentaron as publicacións ao respecto do glaciarismo e as súas formas no presente, porén, en Galicia non había precedentes sobre o volume e as características destas grandes masas de xeo.

Publicidade

Para coñecer o pasado xélido de Pena Trevinca, os expertos comezaron co traballo de campo e co mapeado: identificar aquelas formacións na actualidade —como as morenas ou lagoas— que teñen a súa orixe nas linguas de xeo. Unha vez identificada a zona que presumiblemente puido abarcar o glaciar hai miles de anos e a partir do fluxo dos ríos, aplícase unha tecnoloxía que “rechea” o espazo que puido ocupar o glaciar. “É un software que ten en conta como é o terreo e emprega os datos recompilados para encher o xeo”, explica Gómez Pazo. Chámase GlaRe e é unha ferramenta informática que permite unha maior precisión para a datación, o que facilita no ámbito da xeografía a estimación da superficie ocupada por masas de xeo en diferentes momentos do pasado. Os autores publicaron os mapas onde se pode apreciar a profundidade do glaciar en Pena Trevinca.

Espesor do xeo no val do Bibei.

Para a reconstrución paleoglaciar e a análise destas tres concas hidrográficas empregáronse estudos dos últimos 40 anos, o que permitiu localizar formas, depósitos e lagoas de orixe glaciar. A identificación de morenas en diferentes fases glaciares e a súa xeolocalización facilitaron a posterior cartografía detallada da extensión do xeo. O paleoglaciar de menor tamaño foi o de Canda, con 14,85 km2 de xeo, mentres que o de Bibei alcanzou os 143,74 km2. O valor mínimo de espesor foi para Xares, con 292,51 metros. O artigo da investigación, Paisaxes de glaciares durante o Pleistoceno no Macizo de Trevinca, conclúe a facilidade das novas tecnoloxías para reconstruír estes ambientes. “Os Ancares, O Courel, A Capelada, o val da Ponte ou o alto Xares son lugares en Galicia con historia glaciar. O glaciarismo tanto da serra galega como da portuguesa foi realmente excepcional”, continúa Pérez Alberti.

Escarpas dos circos glaciares en Pena Trevinca.

Aproveitar a riqueza xeomorfolóxica

O xeógrafo fala dun glaciarismo “descoñecido” para a maioría da poboación, cando é unha cuestión importante para entender a evolución do clima da terra e as formas das montañas: como Piornedo (Os Ancares), unha aldea que se localiza enriba dunha morena glaciar, os depósitos do monte do Cebreiro (Lugo) ou o val glaciar da Queixa (Ourense). Na súa opinión, hai múltiples exemplos en Galicia de grande importancia paleoclimática que explican a evolución xeomorfolóxica e non teñen presenza nos centros educativos, e sinala a importancia de divulgar as investigacións neste eido para que non queden relegadas ao mundo científico. O Val do Bibei achegou tamén un dos poucos rexistros sedimentarios do oeste da península da glaciación do Alto Pleistoceno, o que permitiu outorgar unha idade de entre 27.000 e 33.000 anos de antigüidade.


Referencia: Glaciers Landscapes during the Pleistocene in Trevinca Massif (Northwest Iberian Peninsula) (Publicado en Land)

Alba Tomé
Alba Tomé
Graduada en Comunicación Audiovisual pola Universidade de Vigo e Máster en Xornalismo e Comunicación Multimedia pola Universidade de Santiago. Traballou como redactora en Público e na Revista Luzes e como responsable de comunicación no Congreso dos Deputados. Os seus primeros pasos no xornalismo foron en RTVE, Europa Press e La Voz de Galicia. Finalista do premio Contar a Ciencia e Premio Egeria 2018.

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.

Relacionadas

Seis destinos (científicos) para Semana Santa sen saír de Galicia

Son múltiples as marabillas que se agochan en distintos puntos da comunidade. Propoñémoste seis para pasar unhas vacacións muy especiais

Os 8 lugares para desfrutar da neve en Galicia (e doutras cousas máis)

Grazas á súa altitude, estes enclaves galegos permiten pasar unha xornada entre folerpas e descubrir a biodiversidade e patrimonio cultural que ofertan

O Centro Astronómico de Trevinca, unha xanela ao ceo no teito de Galicia

O observatorio, con planetario, visitas guiadas e un amplo programa de actividades de divulgación. abre as súas portas no concello da Veiga

Os xigantes eólicos volven achegarse ao último glaciar de Galicia

Mobilización cidadá fronte ao proxecto dun parque con 31 aeroxeradores de 120 metros de altura na Serra do Eixe, no Macizo de Trevinca