Unha vacina de ARNm reprograma o sistema inmune para atacar o cancro cerebral máis letal

O avance dun grupo de investigadores da Universidade de Florida probarase nun ensaio clínico pediátrico contra o glioblastoma

Nun ensaio clínico realizado por primeira vez en humanos con catro pacientes adultos, unha vacina contra o cancro con ARNm (ARN mensaxeiro) reprogramou rapidamente o sistema inmunitario para atacar o glioblastoma, o tumor cerebral máis agresivo e letal.

Os resultados —que se publican esta semana na revista Cell— coinciden cos obtidos en 10 cans que padecían tumores cerebrais naturais, cuxos donos aprobaron a súa participación, xa que non tiñan outras opcións de tratamento. Tamén son similares aos observados en modelos preclínicos en ratos.

Publicidade

O avance dun equipo de investigadores da Universidade de Florida (UF, EE.UU.) probarase agora nun ensaio clínico pediátrico de fase 1 contra o cancro cerebral.

Segundo os autores, o descubrimento podería ser unha nova forma de mobilizar o sistema inmunitario para combater cancros resistentes aos tratamentos mediante a aplicación da tecnoloxía de ARNm e nanopartículas lipídicas, similar ás vacinas utilizadas fronte á covid-19, pero con dúas diferenzas clave: o uso das células tumorais do propio paciente para crear unha vacina personalizada e un complexo mecanismo de administración de nova enxeñería dentro da vacina.

“En lugar de inxectar partículas individuais, inxectamos grupos de partículas que se envolven entre si como as cebolas”, explica o autor principal, Elias Sayour, oncólogo pediátrico de UF Health, pioneiro da nova vacina, que, do mesmo xeito que outras inmunoterapias, tenta ‘educar’ o sistema inmunitario para que saiba que un tumor é estraño.

Sayour, que dirixiu o equipo de investigación di: “A razón pola que o fixemos no contexto do cancro é que estes grupos alertan o sistema inmunitario dunha maneira moito máis profunda do que o farían as partículas individuais”.

Rapidez de acción da vacina

O investigador di que un dos achados máis impresionantes foi a rapidez coa que o novo método, administrado por vía intravenosa, estimulou unha vigorosa resposta do sistema inmunitario para rexeitar o tumor.

En menos de 48 horas, puidemos ver como estes tumores pasaban do que denominamos ‘frío’, é dicir, moi poucas células inmunitarias, resposta inmunitaria moi silenciada, a ‘quente’, resposta inmunitaria moi activa”, afirma. “Foi moi sorprendente polo rápido que ocorreu, e o que nos mostrou é que foramos capaces de activar a parte inicial do sistema inmunitario moi rapidamente contra estes cancros, e iso é fundamental para desbloquear os efectos posteriores da resposta inmunitaria”.

O glioblastoma é un dos diagnósticos máis devastadores, cunha supervivencia media duns 15 meses. O tratamento estándar actual consiste en cirurxía, radioterapia e algunha combinación de quimioterapia.

A nova publicación é a culminación de prometedores resultados traslacionais ao longo de sete anos de estudos, que comezaron en modelos preclínicos de rato e logo nun ensaio clínico con 10 cans de compañía que desenvolveran espontaneamente un cancro cerebral terminal e non tiñan outras opcións de tratamento.

Ratos, cans e humanos

O ensaio con estes animais realizouse co consentimento dos propietarios e en colaboración coa Facultade de Veterinaria da UF. Os cans ofrecen un modelo natural de glioma maligno porque son a única especie que desenvolve tumores cerebrais espontáneos con certa frecuencia, explica Sheila Carrera-Justiz, doutora en Medicina Veterinaria e neuróloga veterinaria da Facultade de Veterinaria da UF que colabora con Sayour nos ensaios clínicos. Segundo ela, os gliomas en cans son terminais.

Tras tratar con vacinas de ARNm personalizadas a cans que desenvolveran espontaneamente un cancro cerebral, o equipo de Sayour levou a investigación a un pequeno ensaio clínico aprobado pola Administración de Alimentos e Medicamentos (FDA) para garantir a seguridade e probar a viabilidade antes de amplialo a un ensaio maior.

Nunha cohorte de catro pacientes, extraeuse material xenético denominado ARN do tumor extirpado cirurxicamente de cada un deles e, a continuación, se amplificou o ARN mensaxeiro —o modelo do que hai no interior de cada célula, incluídas as tumorais— e envolveuse no novo envase de alta tecnoloxía de nanopartículas lipídicas biocompatibles, para que as células tumorales ‘parecesen’ un virus perigoso cando se reinxectaran no torrente sanguíneo e provocasen unha resposta do sistema inmunitario.

A vacina personalizouse para cada paciente co obxectivo de aproveitar ao máximo o seu sistema inmunitario único.

“A demostración de que esta vacina ARNm contra o cancro xera respostas similares e fortes en ratos, cans e pacientes humanos con tumor cerebral é un achado realmente importante, porque a miúdo non sabemos o ben que os estudos preclínicos en animais van traducir en respostas similares nos pacientes”, destaca Duane Mitchell, director do Programa de Inmunoterapia de Tumores Cerebrais da UF e coautor do artigo.

Aínda que é demasiado pronto no ensaio para avaliar os efectos clínicos da vacina, os pacientes viviron libres da enfermidade máis tempo do esperado ou sobreviviron máis tempo do previsto.

Os 10 cans viviron unha media de 139 días, fronte á supervivencia media de 30 a 60 días típica dos cans coa enfermidade.

Ensaio pediátrico

O seguinte paso, co apoio da FDA e a Fundación CureSearch for Children’s Cancer, será un ensaio clínico de fase I ampliado a 24 pacientes adultos e pediátricos para validar os resultados. Unha vez confirmada a dose óptima e segura, calcúlase que uns 25 nenos participarán na fase 2, explica Sayour.

Para o novo ensaio clínico, o laboratorio de Sayour asociarase cun consorcio internacional, o Pediatric Neuro-Oncology Consortium, para enviar o tratamento de inmunoterapia a hospitais infantís de todo EE.UU.. Para iso, recibirán o tumor de cada paciente, fabricarán a vacina personalizada na UF e enviarana ao equipo médico do paciente, explica Sayour.

A pesar dos prometedores resultados, os autores sinalan que unha limitación é a continua incerteza sobre a mellor maneira de aproveitar o sistema inmunitario e minimizar ao mesmo tempo a posibilidade de efectos secundarios adversos.

Patentes

“Teño a esperanza de que o noso avance poida ser un novo paradigma na forma na que tratamos aos pacientes, unha plataforma coa que poder modular o sistema inmunitario”, subliña o líder do traballo. “Neste estudo demostramos que se pode conseguir unha sinerxia con outros tipos de inmunoterapias, así que quizais agora podamos ter un enfoque combinado da inmunoterapia”, conclúe.

Sayour e Mitchell son titulares de patentes relacionadas coa vacina que están baixo opción de licenza por parte de iOncologi, unha empresa biotecnolóxica nada como spin off da UF na que participa Mitchell.

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.

Relacionadas

Na busca do talón de Aquiles do cancro, do envellecemento e da infección a través da IA

O proxecto AQilles do CiQUS emprega a simulación computacional para explotar as vulnerabilidades das células afectadas

Un estudo galego descobre a primeira cirurxía oncolóxica nun cranio exipcio de 4.000 anos

O historiador da USC Edgard Camarós demostra que nas sociedades antigas xa se intentaba tratar ou explorar o cancro

Pode un fungo curar o cancro?

Os cogomelos do xénero 'Ganoderma' atribuíselles a aparecente capacidade de tratar os tumores, pero non todo é o que parece

Os linfocitos ‘Natural Killers’: unha alerta contra o cancro de mama máis agresivo

As chamadas células asasinas naturais segregan uns tipos de citoquinas que activan a resposta inmunitaria