A porcentaxe de persoas que sobreviven a un cancro rolda o 60%, segundo datos da SEOM (Sociedade Española de Oncoloxía Médica). A ciencia facilitou que esta cifra se elevara nos últimos anos. A prevención pode ter un papel fundamental e existen varias iniciativas que traballan nesta liña.
É o caso de Amadix, unha compañía biotecnolóxica de Valladolid que permite levar a cabo unha detección precoz moitos anos antes de que determinados cancros dean a cara. O seu obxectivo é enfocarse en persoas aparentemente sas e evitar que as enfermidades cheguen a aparecer. Conségueo combinando análise de sangue con algoritmos.
Ademais de traballar a nivel molecular, sérvese de ferramentas de intelixencia artificial e de análise avanzada de datos para identificar novos factores de risco e desenvolver modelos preditivos, mellorando a calidade de vida dos pacientes e a supervivencia.
A CEO de Amadix recibiu o Premio Nacional de Innovación e de Deseño 2022 e o galardón da UE para Mujeres Innovadoras
A súa CEO e fundadora, Rocío Arroyo, obtivo varios premios polo seu labor como investigadora. Hai unhas semanas recibiu o Premio Nacional de Innovación e de Deseño 2022, o recoñecemento máis importante que hai en España neste ámbito. Ademais, hai uns meses gañou o Premio da UE para Mulleres Innovadoras.
A compañía naceu hai unha década, pero Arroyo levaba outra investigando sobre estes temas. Foi directora xeral da empresa biotecnolóxica Bionostra de 2010 a 2012.
“Antes de Amadix dirixía unha compañía para detección temperá do o cancro hereditario e aí o que faciamos era ver se alguén que tiña varios casos na familia ía desenvolver. Realizabamos xenómica, faciámoslle detección de mutacións no ADN, algo que naquel momento era moi disruptivo e que chegaba a España. Aquí xa empezamos a pensar que tiña moito sentido previr máis aló destes tipos de cancro”, conta a investigadora a SINC.
Segundo Arroyo, o seu proxecto empresarial xurdiu con algunhas licenzas de centros de investigación españois e hospitais, de tests diagnósticos que identificaban pacientes respondedores a algunhas terapias en distintos tipos de cancro.
“Nalgúns casos analizabamos o tumor, a peza cirúrxica, para ver o prognóstico. Aos poucos fomos pivotando cara á biopsia líquida, a usar unha mostra de sangue non invasiva e movéndonos cara á persoa asintomática. Non xa cara a ese paciente con diagnóstico para ver como ía responder. Detectamos que había unha oportunidade moi clara en tentar evitar que a enfermidade aparecese, que é o que estamos a facer agora”, explica.
Unha análise de sangue en lugar dunha colonoscopia
O primeiro produto propio que creou Amadix —e o máis avanzado— é PreveCol. Trátase dunha análise de sangue que analiza biomarcadores en mostras de plasma do paciente. O que busca é captar sinais do cancro colorrectal cando é moi temperán ou algúns anos antes de que se forme.
“O máis diferencial é que detecta os pólipos intestinais que son premalignos. O cancro de colon, vai moi amodo e se cadra os pólipos tardan de 8 a 12 anos en malignizar. Así que podemos atopalos e axudar a quitalos”, aclara a directiva, quen asegura que grazas a esta ferramenta, a xanela de prevención pode estenderse ata 14 anos.
Co test PreveCol a xanela de prevención de cancro colorrectal pode estenderse ata 14 anos, asegura Arroyo
Esta proba tamén ten a vantaxe de que elimina a necesidade de facerse unha colonoscopia ou test fecal cada ano, abrindo a porta a que moitas persoas poidan comprobar se van desenvolver esta enfermidade dunha maneira non invasiva.
“No caso do cancro colorrectal viamos que aínda que xa existen programas de prevención establecidos, a participación é moi baixa, porque ao final as colonoscopias son invasivas, requiren sedación e preparación intestinal. Cando alguén non ten síntomas non ve a necesidade de facerse estas probas”, subliña.
A probabilidade de que un paciente cun resultado negativo do test non teña cancro colorrectal é do 99,9%, di a emprendedora
A fundadora de Amadix conta que o que os levou a centrarse primeiro no cancro de colon foi, precisamente, o seu desenvolvemento lento. Hoxe en día, lograron que a probabilidade de que un paciente cun resultado negativo en PreveCol non teña cancro colorrectal sexa do 99,9%.
Cancro de páncreas e pulmón
Posteriormente, a compañía tamén se aventurou a crear análises de sangue para detectar tumores de páncreas e pulmón. Así naceron PancreDix e DiagnoLung.
“O que atopabamos para o cancro pancreático é que hai determinados grupos de poboación cun risco máis alto cando xa hai un diagnóstico, pois a sintomatoloxía é pouco específica, xeral. Moitas veces confúndese con outras enfermidades. O diagnóstico tarda e cando chega, digamos que as abordaxes son máis agresivas e con pouca eficacia en terapia”, sinala Arroyo.
No caso do de pulmón viron que hai moitas enfermidades crónicas, como o efisema ou a EPOC que predispoñen a ter unha probabilidade algo superior á poboación xeral de ter un caso deste tipo de cancro, do mesmo xeito que os fumadores.
Amadix traballa con hospitais na fase analítica e clínica. Logo, a mostra analízase nun laboratorio da empresa
“Pareceunos que había unha necesidade moi clara de diagnóstico temperán, xa que o cancro de pulmón ten unha supervivencia baixa, de 5 anos. Ás veces o médico atópase con algúns achados na imaxe, na resonancia, pouco concluíntes. Atópanse con nódulos que non saben se son malignos ou benignos. Por iso ten moito sentido ter outra ferramenta máis para confirmar se realmente xa hai un proceso tumoral”, destaca.
Amadix traballa con hospitais en toda a fase de desenvolvemento analítico e clínico. A proba sempre debe ter a presenza dun médico. O paciente realiza unha proba ordinaria de análise de sangue e é o seu propio médico quen recibe o informe de resultados. Con todo, a mostra analízase nun laboratorio da compañía centralizado en Madrid, onde analizan os marcadores moleculares e outros parámetros.
Resultados en dúas semanas
Posteriormente, entra en xogo a capa ‘tecnolóxica’. A clave é a intelixencia artificial que “nos axuda a conectar un amplo espectro de información. As nosas probas conectan información molecular e proteómica que atopamos no plasma, sobre o seu ADN e ARN, información xenómica, con outros datos que temos do paciente e que achamos na súa historia clínica, nas súas enfermidades pasadas, nas súas analíticas bioquímicas”, debulla. Os resultados están dispoñibles nunhas dúas semanas.
A fundadora de Amadix defende que a principal vantaxe das súas biopsias líquidas para os pacientes é a súa simplicidade, xa que “estamos afeitos a facernos análises de sangue cada ano”. Para os médicos cre que lles axudan a “contar cunha ferramenta confirmatoria e a brindar aos pacientes unha terapia máis eficaz”. Ademais, tamén ve beneficios para o sistema público de saúde, xa que supón un aforro no gasto sanitario, tanto en tratamentos, ingresos hospitalarios, probas invasivas, etc.
Arroyo revela que están a explorar outras indicacións dentro destes tipos de cancro, ademais da detección temperá, para saber cando van volver aparecer estas enfermidades, cando vai darse recorrencia ou progresión. “Temos en marcha desenvolvementos para detectar de forma moi temperá nun paciente diagnosticado e operado cando vai ser necesario poñerlle un tratamento adicional”, engade
Ademais, a empresa atópase traballando na detección de varios tipos de cancro cunha única análise de sangue. “É todo un reto, porque cada cancro ten diferentes mecanismos de acción involucrados”, recoñece a CEO.
A emprendedora non nega que queren ampliar a súa carteira de produtos a outras enfermidades oncolóxicas, máis aló do cancro de colon, de páncreas e de pulmón.
Coa mirada posta en Europa e EE UU
Amadix acaba de finalizar o proxecto piloto de PreveCol en hospitais de Madrid, onde puido constatar que o circuíto de mostras e entrega de resultados “funciona correctamente”. Desde hai unhas semanas empezaron a comercializar a proba en Madrid, Barcelona e Galicia.
PreveCol obtivo xa a aprobación regulatoria para comercializarse en toda Europa. A compañía atópase tamén en conversacións coa FDA, organismo que regula os produtos médicos en EE UU, para poder realizar a súa venda tamén no mercado estadounidense.
PreveCol ten xa a aprobación regulatoria para comercializarse en Europa e a firma está agora en conversacións coa FDA de EE UU
A startup conta co apoio económico dalgúns fondos de capital risco especializados en saúde, com Inveready e Cros Road Biotech, ademais dalgúns investidores privados enfocados tamén neste sector e business angels especializados noutros negocios.
A empresa tamén logrou financiamento público duns 5 millóns de euros entre o EIC Accelerator e a FASE 2 de SME Horizonte 2020. En canto a fondos totais obtidos, a compañía prefire non facer pública a cifra.
Patentes en varios países
Para protexer as súas innovacións Amadix ten os seus produtos patentados en varios países. No caso de Prevecol obtivo patentes en Europa, Australia, Rusia, Xapón, México, Brasil, Canadá, India, China e Corea.
“É un dos aspectos aos que prestamos sempre especial atención: conseguir patentes moi sólidas en diagnóstico, pero tamén para que sexan os pacientes de todo o m undo os que ao final de beneficien”, recalca.
“Somos un proxecto que non só ten vocación nacional. Os nosos desenvolvementos estanse facendo en varios países e temos equipos en diferentes puntos do mundo. Queremos buscar os pacientes do maior número de territorios posibles”, conclúe.
