En marzo deste ano, despois de case dous anos de trámites, a Xunta de Galicia recoñecía a Cova Eirós de Triacastela como Ben de Interese Cultural (BIC). Aínda que no inicio do procedemento a pretensión era a categoría de monumento, o valor engadido da súa localización, recoñecido nun informe favorable emitido polo Consello da Cultura Galega (CCG), levou a categorizalo como xacemento arqueolóxico.
O valor de Cova Eirós abrangue moitos ámbitos científicos, dende o histórico ata o antropolóxico, o biolóxico ou o artístico. No seu interior atópanse rastros de lumes de hai máis de 180.000 anos. Ademais, é a única cova da que se coñece a ocupación continuada do Homo Sapiens e o Homo Neanderthalensis. Estes rastros, xunto ás mostras de arte rupestre, que tamén son as máis antigas de Galicia, supoñen un libro aberto das orixes da humanidade no que hoxe é territorio galego. Por outra banda, a cova é un dos xacementos paleontolóxicos máis relevantes no estudo do oso das cavernas a nivel europeo.
A Cova Eirós dá novas claves sobre a vida dos últimos neandertais
Como é a Cova Eirós?
A cova está situada a uns 780 metros de altitude sobre o nivel do mar, na ladeira norte do monte Penedo, na serra de Oribio. A súa entrada ten 2 metros de altura e 3,5 metros de largo, pero un pequeño ribazo exterior de forte pendente evidencia que no pasado foi aínda maior. Na boca da cova atópase a principal concentración de achados arqueolóxicos, aínda que se poden ver tamén no resto do xacemento.
Tras os sete primeiros metros de percorrido, a cova estréitase durante os 15 seguintes, á vez que a altura decrece; termina por desembocar nunha gran sala de 15 metros de longo e 5 de altura. Nesta gran sala, máis na galería leste, é onde se atopan os 13 paneis de arte rupestre documentados, que condensan un total de 93 motivos.
No fondo da sala ábrense dúas galerías que discorren de xeito paralelo. A de esquerda (leste) desemboca nun lago artificial, formado onde se fixeron as escavacións paleontolóxicas dos 90. A da dereita (oeste) discorre durante 70 metros antes de facerse intransitable.
Dos 93 motivos da cova, a metade correspóndese con elementos pintados, seguido dos gravados e o uso de releves ou realces naturais da roca. O descubrimento das pinturas supuxo a primeira toma de contacto co mundo simbólico das persoas que habitaron esta terra fai 20.000 anos, xa que, ata o momento, non existían evidencias recollidas.
Outro achado interesante foi un colgante, elaborado a partir dun canino dun pequeno carnívoro, que evidencia a presenza humana no noroeste peninsular dende arredor de 26.000 anos. Tamén se acharon outras mostras da industria ósea nos niveis do Paleolítico: do superior atopouse unha azagaia decorada (unha lanza curta), mentres que do Paleolítico medio foron recuperadas numerosas ferramentas líticas en seixo e cuarcita.
Proxección e consecuencias
O presidente da Deputación de Lugo, Darío Campos Conde, anunciou en xaneiro a posta en marcha dun proxecto museolóxico en Triacastela, cuxo obxectivo é concienciar sobre a riqueza do patrimonio histórico, natural e cultural das Serras Orientais, á vez que crear una nova rede de atracción turística.
Por outra banda, como consecuencia do novo recoñecemento de Cova Eirós, tódalas intervencións ou actividades arqueolóxicas que se pretendan realizar a partir de agora deberán ser previamente autorizadas pola Dirección Xeral do Patrimonio Cultural.
Debido ás necesidades de conservación da cova, contémplase crear unha réplica para achegar o seu valor aos visitantes
Ademais, debido á fraxilidade a á conservación de pinturas e gravados, o acceso estará restrinxido a investigadores, especialistas, ou persoal autorizado para establecer as medidas que aseguren a preservación. Tamén será necesario levar un rexistro das persoas que entren e do seu tempo de permanencia.
En base á limitación do acceso, e para facilitar o coñecemento da cova por parte, principalmente, dos veciños, estudarase a creación dunha réplica, física ou virtual, coa fin de garantir a súa conservación cara o futuro.
O procedemento
O expediente para o recoñecemento como BIC iniciouse en 2017, e non foi resolto ata case dous anos despois. Durante o proceso foron clave os informes favorables emitidos por distintos organismos a nivel autonómico.
A Asociación para a Defensa Ecolóxica de Galicia (ADEGA) expresara o 20 de febrero a súa preocupación pola tardanza, e insistía en que a declaración debía ser inminente, para establecer zonas de protección que a protexeran dos posibles estragos da actividade mineira, como pasara en outras covas do mesmo conxunto arqueolóxico.
