Durante centos de anos, o ser humano estudou e tratou de dilucidar que é o que o separa dos animais. A bioloxía, a socioloxía, a antropoloxía e ata a filosofía nútrense desta pregunta existencial. Incluso o dereito, onde se estableceu que certos grupos de animais e en certas circunstancias poden ser considerados “persoa xurídica”.
Terá, entón, dereitos a intelixencia artificial? Terá dereito á vida?
A partir do hipersónico desenvolvemento da intelixencia artificial, hai un novo elemento, quizá o quinto elemento, que non está feito nin de terra, nin de lume, nin de aire, nin de auga. É a anti-vida, a intelixencia artificial que obriga á humanidade para confrontarse cun superpoder que ela mesma creou.
As intelixencias artificiais superan a proba de Turing ou test de Turing (a clásica ferramenta de avaliación da capacidade dunha máquina para exhibir un comportamento intelixente), e fano sen pestanexar.
En Blade Runner xa era difícil distinguir humanos de robots. A emoción foi case sempre o factor humano que fixo caer a robots e máquinas na trampa e delatarse –aínda que as bágoas na choiva do replicante Roy Batty sexan as máis emotivas do cinema de ciencia ficción de toda a historia–.
Pero que pasará a partir de agora? Que será humano cando as intelixencias artificiais o sexan todo? Que proba imos inventar para detectalas?
A xeración espontánea
Un dos aspectos destacables que nos separan aos humanos das intelixencias artificiais é a xeración espontánea de accións e de coñecemento. O impulso.
O ser humano é un espontáneo creador do todo. Unha persoa pode espertar un día e imaxinar unha idea, unha historia ou un poema, un pensamento creativo. A partir da historia persoal, o ser humano crea novo coñecemento, novas historias e novas experiencias.
Non hai intelixencia artificial que xere coñecemento ou realice accións espontaneamente.
Nun artigo publicado na revista Nature, os científicos da Universidade de Zaragoza Miguel Aguilera e Manuel Bedia concluíron que se pode chegar a unha intelixencia que xere mecanismos para adaptarse ás circunstancias. Isto podería parecerse á acción espontánea, pero dista de ser un acto produto de vontade. Toda acción realizada por unha intelixencia artificial é deseñada e programada por unha persoa.
Improvisar nunha banda de jazz seguirá sendo privilexio humano.
A regra da ética
Isto lévanos á segunda gran diferenza: a ética. A intelixencia artificial e as máquinas non teñen ética per se, hai que inculcarlla. Elas só seguen parámetros preestablecidos, regras claras e precisas do que deben facer.
O ser humano dispón dun regulamento (Constitución, leis, relixión, etc.) do que debe facer, e tamén ten claro o que non debe facer. Pero a ética é máis que un regulamento, vai máis aló dunha guía. A ética é, nin máis nin menos, que o discernimento entre o ben e o mal. É tan importante na nosa especie que se atopou que bebés de cinco meses xa fan xuízos morais e actúan acorde con eles.
As que si teñen ética son as persoas que programan ás máquinas e ás intelixencias artificiais. Unha máquina non é boa ou mala. É efectiva. Fai o que lle ordenan e para o que foi programada. Aínda que certamente se pode programar a ética. O físico José Ignacio Latorre explícao na súa obra Ética para Máquinas. Vaticina Latorre: «A intelixencia artificial sentará no Consello de Ministros»
Hoxe, ChatGPT está programado para non difundir contido sensible e non dá acceso á web profunda (DeepWeb). Así, un pode programar en base a unhas ideas do ser e do deber ser. Con todo, como o tempo pasa e os parámetros éticos modifícanse, estes deben ser corrixidos para que a base normativa da intelixencia artificial vaia en correlación á do ser humano.
A intención só pode ser humana
Outro aspecto importante é a intención, e a intención da acción humana está intrinsecamente relacionada coa moralidade.
No seu libro Intención, a filósofa Elizabeth Anscombe argumenta que a intención non pode reducirse a meros desexos ou estados psicolóxicos internos. Anscombe sostén que a intención é unha característica esencial da acción e que está intrinsecamente relacionada coa responsabilidade moral. Así que non se pode separar a intención da acción en si mesma ao determinar se un acto é moralmente correcto ou incorrecto. Elizabeth Anscombe critica as teorías éticas que se centran unicamente nas consecuencias dunha acción e non consideran a intención que as anticipa.
Ao carecer de ética e de moral, a intelixencia artificial carece de intención. A intensión segue circunscrita ao programador.
Cada un destes tres aspectos comentados ata aquí require ríos de tinta para poder lograr un entendemento.
Sen remordementos nin problemas psicolóxicos
É case provocador preguntar cales son as diferenzas e non cales son as similitudes.
As diferenzas son claras. As IA non teñen experiencias. Non teñen historia. Non teñen psicoloxía nin problemas psicolóxicos. Non teñen remordementos dos seus actos (aspecto fundamental do apartado de ética e moral). Non aman nin son amadas. Non sofren nin senten dor. Non teñen opinión propia, porque nada lle é propio.
Se ChatGPT pasa de moda (dubídoo) e non é consultado, a súa existencia é inútil. Só existe se ao ser humano élle útil. Non ten identidade. A súa identidade é unha construción humana.
A IA tamén pode ser destrutiva. Pode levar non só ao fin de millóns de traballos en todo o mundo, senón tamén a unha posición diminuta no mundo produtivo, sen entrar en especulacións apocalípticas da ciencia ficción.
Á fin e ao cabo, depende do mesmo ser humano. Está nas nosas mans utilizala como unha ferramenta construtiva ou destrutiva.
Pero, por se no futuro próximo alguén pode dubidar da súa natureza, incluamos na súa alma sintética unha trampa, un sinal que, ante a necesidade, nos lembre que estamos a tratar cun quinto elemento, un non humano.
*Agustín Joel Fernandes Cabal, investigador predoutoral en Filosofía, Universidade de Santiago de Compostela
Cláusula de divulgación: Agustín Joel Fernandes Cabal non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis aló do cargo académico citado.
