Un artigo de 

Hai unhas semanas culminou en Glasgow unha nova reunión do tratado de Nacións Unidas sobre o cambio climático. Unha nova reunión e unha nova decepción. Os gobernos dos principais países do mundo seguen sen tomar as medidas esixentes que a sociedade demanda para mitigar o quecemento terrestre.

Agora ben, non temos que perder de vista que esas medidas terán repercusión sobre os nosos hábitos cotiáns. O consumo cidadán é o principal responsable das emisións de gases de efecto invernadoiro (GEI): entre o 60 e o 75% dos GEI están ligados ao noso transporte, comida, vestido ou climatización.

A conexión entre as emisións globais e as individuais pode realizarse a través dun mellor entendemento da pegada de carbono (HC). Neste artigo pretendo explicar como se calcula, cales son os principais factores que a explican e que repercusión ten sobre a mitigación do cambio climático.

Que é a pegada de carbono?

A pegada de carbono dun determinado produto ou actividade mide a cantidade de emisións de GEI asignables a ese consumo ou actividade. Como en calquera outra dimensión do impacto ambiental que xeramos, é necesario considerar esas emisións ao longo do ciclo de vida do produto.

Neste sentido, adoitan distinguirse dous tipos de alcances:

  • O denominado “do berce á porta” (cradle to gate ou business to business, B2B) inclúe as emisións ligadas á produción, transporte e almacenamento do produto ata a súa adquisición polo consumidor ou por outra empresa.
  • O alcance “do berce á tumba” (cradle-to-grave ou business to consumer, B2C) inclúe tamén os procesos ligados á fase de uso e a súa eventual reutilización ou reciclado (que poidan compensar en parte as emisións previas).

Posto que a pegada de carbono se orienta a medir o noso impacto sobre o cambio climático, o seu cálculo supón considerar todos os gases de efecto invernadoiro que se emitiron como consecuencia da actividade ou produto que esteamos a considerar.

Os GEI máis destacados son o dióxido de carbono (CO₂), o metano (CH₄) e o óxido nitroso (N₂Ou). Para ter unha escala común de emisións e simplificar a súa análise, a HC adoita expresarse en masa (gramos, quilogramos, toneladas…) de CO₂ equivalente (CO₂e). Convértense así todas as emisións ás que supoñería unha masa de CO₂ de similar potencial de quecemento global (PCG).

Este concepto, que ás veces se denomina tamén potencial de forzamento radiativo, indica a capacidade dun determinado gas de aumentar o efecto invernadoiro comparada coa do dióxido de carbono, considerando un prazo de tempo determinado (xeralmente 100 anos). Por exemplo, segundo datos do Panel Intergobernamental do Cambio Climático (IPCC), o metano ten 28 veces máis PCG que o CO₂ e o N₂Ou 265 veces máis.

Como se calcula?

A pegada de carbono de calquera actividade ou produto é o resultado do sumatorio das emisións de todos os gases de efecto invernadoiro usados na súa obtención multiplicados polo seu potencial de quecemento global correspondente. Todo iso expresado en quilogramos de CO₂.

A HC adoita expresarse en kg de emisións por kg de masa do produto (por exemplo: 1,2 kg de CO₂e por kg de pan consumido), en kg por km percorrido (para viaxes de avión, por exemplo) ou en kg por superficie ( CO₂e emitidos por km² deforestado).

As emisións calcúlanse sumando as producidas no ciclo de vida que esteamos a considerar. Por exemplo, para calcular a pegada de carbono dun alimento deberiamos sumar as emisións que se produciron no cultivo, transformación, transporte, almacenamento e distribución do produto, ata que o adquire un cliente no supermercado. Isto supón estimar as emisións producidas por todos os insumos e enerxía requiridos na cavadura, sementa, abonado, etc.

Ademais, hai que ter en conta que algunhas fases do ciclo de vida poden implicar absorción de CO₂. Nesa fase non sería emisor senón sumidoiro, incluíndose con valor negativo no cálculo total.

Pegada de carbono de organizacións, produtos ou servizos

A Unión Europea vén apostando polo desenvolvemento de metodoloxías que permitan o cálculo, certificación e comunicación estandarizada da pegada de carbono de produtos e organizacións, como mostran os proxectos pilotos executados nos últimos anos.

Os estándares ou normativas para o cálculo da HC adóitanse distinguir en función do seu ámbito de aplicación. Por unha banda, aqueles que se aplican a organizacións e, por outro, os que se aplican a produtos, servizos ou eventos.

O ideal sería que o cálculo da HC estivese accesible a calquera consumidor que queira coñecer o impacto climático do que está a adquirir: comida, roupa, transporte… Pero actualmente esta información só está dispoñible nalgúns produtos. Nos billetes de avión adoita incorporarse de xeito rutineiro, mentres que nos alimentos é moi pouco frecuente.

Se os consumidores tivesen o dato da pegada de carbono, aqueles con maior compromiso ambiental poderían usalo para tomar decisións máis informadas. Poderían primar aqueles produtores que tivesen procedementos máis eficientes enerxeticamente, xa sexa porque se atopen en lugares máis próximos (comercio de proximidade) ou porque empreguen enerxías de baixa emisión.

Como coñecer e reducir a pegada de carbono

Outra forma de ser máis consciente das nosas emisións é calcular a pegada de carbono da nosa actividade concreta, ao longo dun período longo de tempo (xeralmente un ano). Isto permite facernos mellor idea do impacto climático dos nosos hábitos, coñecendo os sectores onde pode resultar moi superior respecto a outras persoas con similares condicións ás nosas (tipo de traballo, idade, ingresos, etc.).

Con este fin deseñáronse distintas calculadoras de HC, dispoñibles gratuitamente na internet, que facilitan unha estimación cuantitativa das emisións persoais, así como da eficacia de diferentes medidas de mitigación do cambio climático. Recentemente, desenvolvemos un observatorio de HC, que inclúe un exemplo deste tipo de calculadoras.

Nun recente estudo sobre os factores da pegada de carbono en España a partir dunha mostraxe de 1.000 persoas, observamos que a HC do consumo supoñía un 73% das emisións totais do país. Os sectores máis importantes son o transporte e a alimentación, que supoñen o 78% do total.

Os principais factores determinantes da pegada de carbono resultaron ser a idade (máis baixa para os máis novos e os máis maiores), o nivel de ingresos (a maiores ingresos, maior HC) e tipo de traballo (con maior pegada para empregos rurais). Os factores internos (coñecemento, nivel de compromiso) non foron tan explicativos, salvo para a HC ligada aos alimentos.

Curiosamente, observamos que o nivel de activismo climático non estaba ligado á pegada de carbono persoal, o que pode indicar unha desconexión entre compromiso e hábitos ou unha falta de información sobre a HC asociada a actividades concretas.


*Emilio Chuvieco Salinero é catedrático de Xeografía da Universidad de Alcalá.

Cláusula de divulgación: Emilio Chuvieco Salinero recibiu fondos da Fundación Tatiana Pérez de Guzmán el Bueno para realizar o observatorio de pegada de carbono.

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.

Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.