*Un artigo de

Normalmente, consideramos as bágoas como un fluído que serve para manter húmido o ollo e transmitir sentimentos. Así, podemos chorar cando vai moito frío, cando se nos mete algo no ollo ou cando estamos moi tristes ou moi alegres. Tamén poden faltar se padecemos a síndrome do ollo seco.

Estas son algunhas das circunstancias nas que as bágoas nos dan información sen necesidade de analizalas. Con todo, cando as examinamos con detalle utilizando todas as tecnoloxías que temos á nosa disposición, como as análises de proteínas (proteómica) ou das graxas que teñen disoltas (lipidómica), proporciónannos importantísimos datos sobre o funcionamento do noso organismo. Mesmo nos poderían axudar a diagnosticar enfermidades de forma precoz.

O noso grupo de investigación, que traballa no sistema visual, leva investigando as bágoas desde hai máis de 20 anos. Agora sabemos moitas cousas delas grazas ás técnicas antes mencionadas.

Unha valiosa fonte de información

Aínda que o compoñente fundamental da bágoa é auga salgada, contén outras moitas substancias disoltas; fundamentalmente, unha capa graxa segregada na base das pestanas polas chamadas glándulas de Meibomio, que están no interior da pálpebra e desembocan na superficie ocular. Este compoñente mestúrase co acuoso, excretado polas glándulas lacrimais e, ao mover as pálpebras, organízase de tal forma que a graxa queda na zona superficial. Iso impide a evaporación da parte líquida.

Así mesmo, a bágoa está en contacto coa superficie ocular grazas a unhas moléculas denominadas mucinas, que ancoran a bágoa á córnea (a parte transparente do ollo). Precisamente, a córnea é a parte máis inervada do organismo –é dicir, onde chegan máis terminacións nerviosas–, polo que as bágoas teñen un contacto case directo co sistema nervioso.

E, por último, a conjuntiva (parte branca do ollo) está moi vascularizada, ten abundancia de vasos sanguíneos. Por iso, se se liberan substancias do sistema vascular, podémolas detectar tamén nas bágoas, que bañan esta parte do órgano visual.

En resumo, poderiamos dicir que a bágoa está en contacto cos sistemas vascular, nervioso e glandular. Unha gran fonte de información, pero nun volume moi reducido.

Distribución dos compoñentes da bágoa no ollo despois de parpadear. Author provided

Que é e para que serve un biomarcador?

Os biomarcadores son moléculas biolóxicas que se atopan no sangue ou outros líquidos ou tecidos do corpo, e a súa presenza avisa de se o organismo funciona normalmente ou non. Por tanto, utilízanse para predicir enfermidades. Canto antes teñamos información sobre a alteración dalgún marcador, antes poderemos corrixir ou curar o que a causa.

Todos entendemos que uns niveis altos en sangue de glicosa poden ser indicativos de diabetes; os de colesterol, de enfermidades cardiovasculares; e os de PSA, de problemas prostáticos. Esta medición, hoxe moi común, poderá realizarse no futuro mediante métodos menos invasivos que a extracción do sangue, como a análise das bágoas.

Na actualidade, un dos obxectivos da investigación biomédica é descubrir novos biomarcadores e atopar a maneira de detectalos de forma rápida e fiable. Debemos ter en conta que prognosticar unha enfermidade non depende da presenza ou ausencia deses indicios biolóxicos, senón da cantidade na que se atopen, como sucede cos niveis de glicosa, colesterol, PSA, etc. Por iso, os dispositivos capaces de detectalos, deberán, ademais, discriminar de forma fiable a cantidade na que se presentan.

Poderemos detectar enfermidades a través das bágoas?

A resposta é si. Cada vez identifícanse nelas máis biomarcadores preditivos, con capacidade de determinar a cantidade desa molécula presente no organismo. Nestes momentos, a análise da bágoa está en desenvolvemento para dispoñer do que se denomina point of care (diagnóstico inmediato), dispositivos que permiten analizar de forma sinxela e rápida algún deses marcadores.

Todos vimos o desenvolvemento rapidísimo dos test de covid. En realidade, ese tipo de tecnoloxía xa estaba dispoñible; o que se fixo durante a pandemia foi adaptala ao marcador específico da cuberta do virus que se quería detectar.

No caso das bágoas, probablemente sexa necesario analizar máis dun marcador simultaneamente e cuantificar a súa presenza para asegurarse de que nos achamos ante verdadeiros indicadores dunha doenza. Tamén haberá que ter moito coidado coa forma en que se recolle a bágoa e se traspase ao dispositivo de análise.

Indicios de párkinson, enfermidade coronaria e cancro de mama

Recentemente publicáronse varios artigos sobre a posibilidade de predición ou diagnóstico precoz de enfermidades analizando o fluído que segregan os ollos. Así, o noso grupo de investigación acaba de publicar un artigo onde detectamos varias moléculas candidatas a ser biomarcadores de párkinson. A esperanza é explorar outras que nos permitan identificar precozmente máis doenzas neurodegenerativas, como o alzhéimer.

Ademais, a identificación dun factor de crecemento (G-CSF), procedente do sangue, podería axudar a prognosticar a enfermidade coronaria arterial, xunto con outros marcadores típicos dos trastornos cardiovasculares e a combinación de parámetros como a idade, o sexo ou o grosor da conxuntiva.

E no apartado oncolóxico, varias publicacións recentes indican a posibilidade de analizar as bágoas para diagnosticar o cancro de mama.

Un paso importante neste campo foi o deseño dun tipo de lentes de contacto que se colocarían sobre o iris (a parte coloreada do ollo) da persoa. Dispoñen duns elementos microscópicos onde se deposita o líquido e que permiten facer o test diagnóstico directamente no ollo.

Tras poñerse a proba no laboratorio con bágoas de pacientes, os investigadores identificaron marcadores relacionados co cancro de mama, aínda que non foron probados directamente en persoas.

O diagnóstico precoz de enfermidades a través de biomarcadores podería marcar o futuro da biomedicina, e as bágoas pódennos dar as claves para poder predicir doenzas de forma non invasiva, pero aínda necesitamos máis investigación.


*Elena Vecino Cordero é catedrática de Bioloxía Celular en UPV/EHU.

Cláusula de divulgación: Elena Vecino Cordero recibe fondos de MINECO-Retos (PID2019-111139RB-I00) Ministerio de Ciencia e Innovación; ELKARTEK (KK-2019/00086) Spri, Axencia Vasca de Desenvolvemento Empresarial ; Proxectos de Investigación Básica e Aplicada (PIBA_2020_1_0026) Goberno Vasco.

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.

Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.