Pel graxa, puntos negros e brancos, manchas vermellas, grans vermellos, cheos de pus e, ás veces, quistes de gran tamaño. Este é o cadro característico da acne, unha enfermidade que adoita aparecer na puberdade e que a miúdo non só fai efecto na epiderme, senón tamén na autoestima de quen a sofre.
É moi común: afecta ao 85% de mozos. Na maioría de casos tende a resolverse ao final da adolescencia, pero pode persistir por máis tempo.
E aínda que a acne non ten cura, existen tratamentos eficaces para previr a aparición de novas lesións e cicatrices; cada un coas súas especificacións, vantaxes e, tamén, os seus riscos, como explicaremos detalladamente máis adiante.
Que causa a acne?
As glándulas sebáceas (produtoras de graxa) das persoas que sofren acne son especialmente sensibles aos niveis normais en sangue de certas hormonas, presentes tanto en homes como en mulleres. Isto fai que ditas glándulas produzan un exceso de aceite.
Ao mesmo tempo, as células mortas da pel que recobren os poros non se desprenden correctamente e obstrúen os folículos. Estes dous efectos dan lugar a unha acumulación de graxa, que leva á aparición dos puntos negros (onde é visible un tapón escurecido de graxa e pel morta) e puntos brancos.
A bacteria da acne, Cutinebacterium acnes (antigamente chamada Propionobacterium acnes), vive na pel de todas as persoas, polo xeral sen causar problemas. Con todo, nas zonas propensas á enfermidade, a acumulación de graxa crea unha contorna ideal para que o microorganismo se multiplique. Isto desencadea a inflamación e a formación de grans vermellos ou cheos de pus.
Ás veces, a acne tamén pode estar causada por medicamentos indicados para outras enfermidades ou por pílulas anticonceptivas. Por exemplo, certas pastillas tomadas polos culturistas para gañar masa muscular conteñen hormonas que desencadean esta doenza da pel e outros problemas.
E raramente, o causante pode ser de orixe hormonal. No caso das mulleres, se se presenta un aumento inusual de pelo corporal, perda de cabelo ou menstruacións irregulares hai que consultar co dermatólogo.
Un arsenal terapéutico
Se vostede sofre acne e non mellora a pesar dos produtos que utilizou, probablemente sexa o momento de que visite a un especialista. A maioría dos tratamentos tardan de dous a catro meses en producir o seu efecto máximo e divídense nas seguintes categorías.
Tratamentos tópicos
Normalmente, son a primeira opción para as persoas con acne leve a moderada. Deben ser aplicados non só nas lesións individuais, senón en toda a área afectada da pel, polo xeral cada noite ou dúas veces ao día. A zona afectada é aquela onde a pel é graxa: fronte, nariz, queixo e, nalgúns casos, pómulos, peito ou costas.
Como son produtos que secan a pel, é frecuente que causen irritación, sobre todo ao iniciar o tratamento. Usar os fármacos con menos frecuencia, polo menos de forma temporal, pode paliar eses efectos.
Hai unha gran variedade de compostos para aplicar sobre a pel, como o peróxido de benzoilo, antibióticos (por exemplo, a eritromicina e a clindamicina), os retinoides (tretinoína, acedo retinoico ou adapaleno), o ácido azelaico e a nicotinamida.
Antibióticos orais
O médico pode recomendar algún destes fármacos antimicrobianos —polo xeral, un tipo de tetraciclina—, que ás veces se toma en combinación cun tratamento tópico adecuado. Debe administrarse exactamente durante o tempo aconsellado polo dermatólogo, e é frecuente que tarde un mes en observarse a melloría.
De todos os xeitos, a hoxe habitual prescrición de antibióticos (tópicos ou orais) para combater a sobreinfección bacteriana producida por Cutinebacterium acnes podería ter alternativas no futuro.
Na actualidade, as técnicas de secuenciación masiva permitiron investigar a composición da microbiota en pacientes con acne e comparala coa de pacientes que non o sofren. Sorprendentemente, as persoas sas poderían ter na súa pel un tipo de “bacteria protectora” que dalgún modo evita a proliferación de C. acnes.
Así, en lugar de utilizar antibióticos que poden alterar a microbiota poderíase expor o uso de probióticos ou cremas que modifiquen a poboación bacteriana dos pacientes con pel acneica.
Anticonceptivos orais
Algúns tipos de pílulas anticonceptivas axudan as mulleres que teñen acne. As máis eficaces conteñen un bloqueador hormonal (por exemplo, ciproterona) que reduce a cantidade de graxa que produce a pel. Polo xeral, observar os beneficios demórase polo menos tres ou catro meses.
Con todo, estes tratamentos aumentan as posibilidades de sufrir tromboses ou coágulos de sangue. O perigo é maior nas persoas que fuman, presentan sobrepeso ou teñen parentes que sufriron tromboses.
Isotretinoína
Este fármaco é potente e altamente eficaz. Con todo, ten o potencial de causar efectos secundarios graves se non se toman precaucións e debe ser prescrito só baixo a supervisión dun dermatólogo.
O risco máis importante é que a isotretinoína é teratoxénica, ou sexa, pode danar ao feto se a toma unha muller embarazada. Por iso é moi importante utilizar un método anticonceptivo eficaz desde, polo menos, catro semanas antes do tratamento, mentres dure este e como mínimo catro semanas despois.
Tamén existen sospeitas de que a isotretinoína sexa causante de depresión pero, como a propia acne ás veces afecta o estado de ánimo, resulta difícil de valorar.
A maioría dos tratamentos con este composto prolónganse entre cinco e dez meses. Durante ese tempo, a pel adoita secar moito, sobre todo os beizos, polo que a aplicación regular dun hidratante labial pode resultar útil.
Por último, hai que sinalar que moitos miles de persoas se beneficiaron da isotretinoína sen efectos secundarios graves.
*Ramón Grimalt é profesor agregado do departamento de Medicina na Facultat de Medicina i Ciències de la Salud da Universitat Internacional de Catalunya.
Cláusula de divulgación: Ramón Grimalt non recibe fondos de ningún laboratorio que poida influír na redacción deste artigo.
