Por ser un colo de botella apenas unido ao resto do continente a través dos Pireneos, a península ibérica é fundamental no estudo da desaparición dos neandertais e a súa eventual relación coa propagación dos humanos anatómicamente modernos (AMH) en Europa. Situado na marxe máis occidental da ribeira cantábrica e na fachada atlántica, a localización de Cova Eirós, na localidade lucense de Triacastela, converte a este xacemento nun lugar clave para comprender estes procesos de substitución.
A secuencia de Cova Eirós contén varios niveis que se enmarcan no momento de transición entre os últimos neandertais que poboaron o norte peninsular e a chegada das primeiras comunidades de humanos modernos ou Homo sapiens. A partir dos restos culturais recuperados no xacemento, atopáronse niveis do Paleolítico Medio e Superior, se ben aínda non se descubriron restos humanos directamente asociados a estes.
Diferentes niveis
As datacións radiocarbónicas do nivel do Paleolítico medio (Nivel 3) apuntan a unha supervivencia tardía dos grupos de neandertais, hai uns 40-41.000 anos, nas montañas do interior galego con respecto aos últimos grupos do Cantábrico. Así, e mentres a cornixa cantábrica xa estaba colonizada polos humanos modernos, nas montañas galegas aínda persistían poboacións residuais de neandertais.
Pola súa banda, as datacións do Paleolítico superior (Nivel 2), hai uns 36.000 anos, apuntan a unha chegada á rexión relativamente rápida dos Homo sapiens, con respecto a outras rexións do centro e sur peninsular. Un achado que, segundo explican os investigadores, “podería indicar unha relativa estabilización das poboacións de Homo sapiens que se manteñen no litoral e vales cantábricos durante uns poucos milenios, antes de estenderse fóra da conca cantábrica en momentos de lixeira mellora climática”.
A caza e outras actividades
As escavacións dos niveis 3 e 2 permitiron caracterizar os restos materiais asociados e tipo de ocupación que tivo lugar na entrada da cavidade. Así, as estancias de ambas especies en Cova Eirós terían sido, se ben breves, reiteradas no tempo, e ligadas a actividades cinexéticas como a caza e procesado de cervos, rebezos, corzos e xabarís, baixo unhas condicións ambientais bastante similares.
Con todo, o rexistro arqueolóxico amosa, no que respecta á adquisición de materias primas, tecnoloxía lítica ou estratexias de subsistencia, unas claras diferenzas entre as ocupacións do Paleolítico Medio e do Paleolítico Superior. “Tamén se observan diferenzas entre ambas as especies humanas en canto ás estratexias de abastecemento das materiais primas para fabricar as ferramentas, a súa tecnoloxía e as estratexias de caza”, sinalan desde o equipo investigador. Por outra banda, cando a cavidade non estaba ocupada polos humanos, esta era utilizada como lugar de hibernación e cría polos osos das cavernas, e como cubil para carnívoros como as hienas ou os leóns das cavernas.
A investigación
O estudo, publicado na revista do Museo Nacional de Historia Natural de Francia, Comptes Rendus Palevol, pretende afondar na transición do Paleolítico Medio ao Superior no noroeste ibérico, a partir da secuencia estratográfica de Cova Eirós. O xacemento dá unha visión máis completa sobre a tecnoloxía e as estratexias de subsistencia, tanto dos últimos neandertais como dos primeiros grupos AMH que ocuparon o noroeste ibérico. Amais, os datos cronolóxicos e paleoambientais permiten comprender a relación entre as flutuacións dos grupos humanos, así como os cambios das condicións climáticas.
As investigacións arqueolóxicas foron executadas por membros do Grupo de Estudos para a Prehistoria do Noroeste-Arqueoloxía, Antigüidade e Territorio da USC en colaboración co Institut Català de Paleoecologia Humana i Evolució Social e a Universidade Rovira i Virgili de Tarragona, baixo un convenio coa Consellaría de Cultura da Xunta de Galicia e o Proxecto do Plan Nacional de Investigación do Ministerio de Ciencia.
Referencia: Between two worlds: Cova Eirós and the Middle-Upper Palaeolithic transition in NW Iberia (Publicado en Comptes Rendus Palevol)
