Plantar cada semente no oco adecuado para que xermine, calcular ao detalle o mellor momento para seméntaa e a colleita, anticipar secas ou posibles infestas, arar con tractores autónomos, cultivar a distancia, polinizar con microdrones… son algunhas das tarefas que podería desempeñar a tecnoloxía no campo.
“Non estamos a falar de humanoides que substitúan ao agricultor, senón aplicar a robótica e a aprendizaxe automática para facilitarlle a vida”, conta a SINC Beatriz Romanos, xornalista especializada en tecnoloxía agroalimentaria e fundadora da plataforma FoodTech.
“Non será tan diferente ao que temos agora, será parecido en moitas cousas. A innovación necesaria vai encamiñada a que as granxas actuais sexan máis sostibles, máis resilientes e máis rendibles”, observa Romanos.
Na súa opinión, “o agricultor do futuro será multifacético. Terá que combinar os seus coñecementos e experiencia sobre o campo con coñecementos técnicos sobre as ferramentas que pode usar”.
Algoritmos para vacas
Os robots de muxidura non son nada novo, levan décadas nas granxas. “Grazas a un sensor óptico identifican as mamilas para colocarlle a pezonera ao animal. Tamén teñen un sensor para deixar de muxir cando baixa o fluxo de leite”, conta a SINC o veterinario Alex Bach, investigador no departamento de Ciencia Animal da Universidade de Lleida.
Máis recentes son os podómetros, sensores que se poñen nas pezuñas da vaca e captan a súa actividade para predicir, a través de aprendizaxe automática, cando están en celo. Outro exemplo son os sensores de tempo de rumia, que van nun colar e rexistran canto tempo está a mastigar: “isto dános información de canto come e poden ser un indicador de posibles patoloxías dixestivas”, apunta este veterinario.
“O problema de todos estes sensores é que funcionan como apagalumes, non preveñen os problemas”, observa. Para solucionar isto, Bach deseñou Algomilk, un programa español de IA que “permite tomar a foto enteira. Integra todos os datos que hai unha granxa procedentes de distintas fontes —clima, humidade, temperatura ambiental e corporal, horas de luz, canto come a vaca, canto leite dá e cal é a súa composición, estado de lactación, estado de xestación…— Con eles, pode predicir de forma diaria como se comportará o animal para tomar decisións, por exemplo, sobre proporcións de nutrientes —proteínas, graxas— na ración de alimento que se lle dá a cada un —non é é igual se está xestante ou lactante ou se ten máis ou menos graxa o seu leite—”, explica.
Isto sistemas de alimentación personalizada están cada vez máis estendidos en producións de vacas e porcos. A estes últimos, “pónselles un chip na orella que monitoriza o seu estado, o seu peso e outras variables. Cando o animal se achega ao comer, o chip déixalle ou non acceso a cada comedeiro —que conteñen distintas composicións de alimento—”, sinala a SINC Heiner Lehr, especialista en gandería de precisión e director de Beak Analytics, unha consultora española de análise de datos para o sector primario.
Coidar pitos a distancia
Criar pitos é un negocio de “altísimo rendemento, pero necesita máis mantemento que un Soportal”, chancea Lehr. O malo é que, “cando un granxeiro ten tres naves, cunhas cen mil aves, prestarlles unha atención individualizada é imposible. Ademais, á parte de ocuparse dos animais, teñen moita papelada, o que só lles permite saír a dar un par de voltas pola granxa, unha hora e media máximo ao día”, dinos. Para axudarlles co traballo, Lehr deseñou ChickenBoy, un sistema de intelixencia artificial que analiza como se moven os animais, cal é o seu consumo de auga, como son as súas feces… para detectar se algo non anda ben.
Na actualidade, está operativo nunhas 300 ou 400 granxas. “Cando están enfermos, xa se nota nas primeiras horas da infección porque se moven menos, beben menos, xa que o seu sistema inmune innato demándalles moita enerxía”, sinala este experto. E actuar a tempo é clave para previr unha crise: “as cousas nas granxas vanse a pique moi rápido. Se te despistas medio día e pasa algo, podes perder toda a produción. Son moi pequenos as marxes de tempo”.
Por outra banda, a ganancia da detección precoz é esencial: “se arranxas un problema cando nace —por exemplo, coa intervención temperá nos bebedoiros en caso de infección incipiente—, afórraste moito diñeiro en tratamentos despois”.
Así, cunhas cámaras colgadas do teito das naves, este sistema —hoxe comercializado pola marca Optifarm— monitoriza en tempo real posibles enfermidades a través da inspección visual das feces das aves e a súa análise a distancia mediante intelixencia artificial.
“Cada noite, antes de ir durmir, o granxeiro conéctase á páxina de Chicken Boy e, se comproba que dúas ou tres cousas importantes están ben, pode ir durmir sen preocupacións. Isto dálle moita tranquilidade mental”, opina Lehr.
Robots colleitadores
A robótica tamén abre paso nos cultivos, como conta a SINC o enxeñeiro industrial Juan Bravo, que fabricou o seu primeiro robot para colleitar amorodos en 2009, en Huelva. Ao pouco tempo, mudouse a California, onde unha empresa estadounidense apostou pola súa startup Agrobot. No presente, seguen na fase de investigación e proba de prototipos xa que, tras máis dunha década de probas.
“O brócoli e a alcachofa son os mellores candidatos para ser recollidos por un robot. Aínda que, ata a data, ninguén logrou ter un robot colectores comercial”, explícanos.
Si son xa unha realidade os robots asistentes de recolección, como o deseñado por Agrobot. Trátase dunha mesa grande que vai avanzando por diante da cuadrilla de traballadores e guíase con sensores láser para avanzar sen tocar os sucos.
Cando estes enchen unha caixa de amorodos, déixana na mesa, o que aforra moito tempo —un 30%, segundo Bravo— aos colectores que, se non, terían que estar a levar as caixas unha por unha a un punto fixo. Ademais, “os seus custos de operación son cero, porque se move con enerxía solar”, explícanos o seu creador.
Control de pragas á carta
Así mesmo, os robots no control de malas herbas “están a ter moito éxito nos cultivos de leituga, soia e millo”, segundo a experiencia de Bravo. Existe un que funciona como un robot aspirador: navega só e ten uns aspiradores moi potentes que absorben bichitos nocivos, como o lygus ou chinche da planta, unha das pragas máis daniñas nos amorodos en California.
“É un insecto moi persistente e non se vai co ruído ou o movemento, como si ocorre coas xoaniñas e as abellas”, indice Bravo. “Outros incorporan unha cámara que vixía as plantas e, cando ve unha que non é como as que se está cultivando, acaba con ela, ben con láser ou ben administrando fumigación selectiva con herbicida”, explícanos.
Precisamente, os microrrobots para o control de pragas son o forte da investigadora Ángela Ribeiro, do Centro de Automática e Robótica da Universidade Politécnica de Madrid-CSIC. Na súa diana, está o fungo Botrytis cinerea, habitual en viñedos en ambientes húmidos como os galegos.
“As súas cámaras, instaladas en vehículos autónomos que percorren o cultivo, van enviando as imaxes 3D a unha plataforma na nube, que emprega deep learning para analizar se existe infección. Nese caso, envía as ordes aos robots para que fagan o tratamento. Para iso, o vehículo leva uns tanques con 300 quilos de produto insecticida, que aplicarán selectivamente”, explica a SINC esta experta.
Que beneficios achega? Tradicionalmente, cando aparece a praga, os agricultores tratan todo o cultivo á vez. Como ocorre co medicamento de precisión, o equipo de Ribeiro propón apuntar só ás zonas infectadas. “Isto aforraría custos ao granxeiro e contaminación para o chan e para as augas por exceso de fitosanitarios”, observa. A clave está en “automatizar procésoos para facelos moi exactos, tanto na detección como na velocidade de aplicación”.
De igual maneira, a ciencia investiga en fertilizantes de precisión, para apuntar cunha cantidade exacta de cada produto á planta que o necesita, sen malgastar nin unha gota máis —que podería contaminar o chan ou os acuíferos—.
Por outra banda, os minis robots autónomos e voadores poderán ser habituais para cumprir funcións esenciais nunha plantación, como a polinización, un labor que sempre desempeñaron as abellas, agora en perigo de extinción. “Existe unha necesidade real, a clave está en investigar para que sexa viable economicamente”, apunta Romanos.
A robotización do campo
A carencia de man de obra é un dos acicates que está a impulsar a robotización do campo, sobre todo, no norte de Europa. Tal e como nos lembra Romanos, España vai polo mesmo camiño, xa que “unha alta porcentaxe dos agricultores vanse xubilar na próxima década e non hai remuda xeracional”.
Iso si, a rapidez con que avanza a tecnoloxía fai que, a miúdo, sexa difícil seguirlle o ritmo. “Ás veces, os agricultores invisten moito diñeiro en renovar as súas instalacións, pero estas quedan obsoletas antes de que tivesen tempo de rendibilizalas”, admite. Unha posible solución é cambiar o modelo empresarial e apostar polo “alugueiro de robots”, no canto da compra.
