A Premio Nobel de Física en 2023, Anne L’Huillier, será este outono convidada no Programa de divulgación científica ConCiencia, da Universidade de Santiago de Compostela (USC) e do Consorcio de Santiago e dirixido polo catedrático Jorge Mira Pérez. A investigadora, que conseguiu o recoñecemento da Academia sueca polos seus métodos experimentais que xeran pulsos de luz de attosegundos para o estudo da dinámica do electrón na materia, manterá xuntanzas con persoal investigador da USC e mesmo chegará a impartir unha clase na universidade. Entre o extenso programa de actividades previsto, a profesora da Universidade de Lund (Suecia) pronunciará o 2 de outubro, ás 19.30 horas no Auditorio ABANCA (Rúa Preguntoiro, 23. Santiago), a conferencia ‘O mundo dos átomos á escala de tempo do attosegundo’, aberta ao conxunto da cidadanía.
Traxectoria
Anne L’Huillier (París, 1958) estudou Física na Universidade Pierre e Marie Curie (actual Universidade da Sorbona), onde obtivo o doutoramento en 1986. Tras realizar investigación no Commissariat à l’énergie atomique et aux énergies alternatives (CEA) de Francia, incorporouse á Universidade de Lund (Suecia), institución na que desenvolveu a maior parte da súa carreira científica e onde é profesora de Física Atómica. A súa traxectoria converteuna nunha das figuras máis influentes da óptica ultrarrápida e da interacción entre a luz e a materia.
“A investigación de Anne L’Huillier transformou a nosa capacidade para observar os procesos máis rápidos da natureza”, explica o director do programa ConCiencia, Jorge Mira. Os electróns, responsables das propiedades químicas e eléctricas dos átomos e das moléculas, móvense en escalas temporais da orde dos attosegundos, é dicir, unha milmillonésima dunha milmillonésima de segundo (10⁻¹⁸ s). Durante décadas estas escalas permaneceron fóra do alcance de calquera instrumento experimental. Grazas aos avances na tecnoloxía láser e ao traballo pioneiro de L’Huillier, hoxe é posible xerar pulsos de luz suficientemente breves para rexistrar ese movemento cunha resolución temporal sen precedentes.
A chegada do Nobel
En 1987, Anne L’Huillier descubriu e explicou un fenómeno fundamental coñecido como xeración de harmónicos de alta orde. Ao facer incidir un intenso pulso láser sobre un gas de átomos, observou a aparición dunha serie de harmónicos de alta frecuencia que permitían producir radiación ultravioleta extrema. Este descubrimento sentou as bases físicas para a xeración de pulsos de attosegundos e abriu un novo campo de investigación: a atofísica. Décadas despois, os traballos de Pierre Agostini e Ferenc Krausz demostraron experimentalmente como utilizar estes harmónicos para producir pulsos illados de attosegundos. Por estas contribucións complementarias, os tres compartiron o Premio Nobel de Física en 2023.
A posibilidade de observar directamente o movemento dos electróns inaugurou unha nova forma de estudar a materia. Os pulsos de attosegundos permiten seguir, practicamente en tempo real, a reorganización electrónica que precede ás reaccións químicas, a absorción de luz polos materiais ou os procesos fundamentais que teñen lugar en semicondutores, moléculas e sistemas biolóxicos. Estas investigacións non só afondan no noso coñecemento da natureza, senón que tamén abren perspectivas para o desenvolvemento de novos dispositivos electrónicos ultrarrápidos, materiais avanzados e tecnoloxías cuánticas.
Curiosidade e rigor científico
Ao longo da súa carreira, Anne L’Huillier combinou un profundo coñecemento da física atómica cunha extraordinaria capacidade para desenvolver técnicas experimentais de gran precisión. O seu traballo impulsou o progreso da óptica non lineal e da ciencia do láser, disciplinas que hoxe constitúen ferramentas esenciais en numerosos laboratorios de investigación de todo o mundo. Ademais, formou varias xeracións de investigadores e desempeñou un papel destacado no fortalecemento da colaboración científica internacional.
Recoñecida polo seu rigor científico e pola súa dedicación á investigación fundamental, Anne L’Huillier representa “o exemplo de como a curiosidade por comprender os fenómenos máis elementais pode dar lugar a avances tecnolóxicos revolucionarios”, explica Jorge Mira. Os seus descubrimentos permitiron observar procesos que ata hai poucos anos parecían inaccesibles, ampliando de forma extraordinaria a nosa capacidade para explorar o mundo microscópico. “Grazas ao seu traballo, a humanidade dispón hoxe dunha ferramenta única para estudar o comportamento dos electróns e comprender con maior profundidade os mecanismos fundamentais que gobernan a materia”, conclúe Mira.
