En xaneiro de 2013 chegou a Galicia o inimigo máis íntimo para as palmeiras. O picudo vermello (Rhynchophorus ferrugineus), un insecto orixinario do Sueste Asiático, apareceu en Gondomar despois de estenderse desde Asia á península Arábiga e Oriente Medio ata chegar ao sur de Europa durante os últimos tres decenios. É un auténtico depredador destas plantas, xa que non as deixa en paz ata que as mata.
Aínda que non é unha especie propia do país, a palmeira en Galicia está unida a un fenómeno imprescindible para entender a nosa historia como é a emigración. A palmeira era a planta que os indianos sementaban nas ostentosas vivendas que erixían nas súas aldeas de orixe, así como nas alamedas construídas cos cartos dalgún destes filántropos. Era, en definitiva, a lembranza daqueles tempos, tan duros para todos e tan enriquecedores para uns poucos.
Este insecto, semellante a unha vacaloura de cor óxido, é fatal para as palmeiras. As súas larvas comezan a chuchar o interior das plantas, e os síntomas pronto se fan visibles no exterior. As follas novas comezan a perder forza, a coller un ton amarelo, decaen, como se lles viñera de súpeto a tristura, e acaban morrendo.
En só tres anos, detectáronse positivos en máis de vinte concellos da provincia de Pontevedra, e a praga non parece deterse. Ao norte, xa está á altura de Vilagarcía de Arousa, e provocou a morte de decenas de exemplares. E en concellos coma Tui, estímase que o 90 por cento destas plantas están afectadas. Nesta carreira contra o reloxo, na que a Xunta xa traballa a través dun plan de acción, dous mozos viron que debían facer algo para deter, na medida do posible, a perda deste anaco de historia.
Jorge Barrecheguren e Yasmín Santos comezaron co Proyecto Palmera a mediados do ano 2015. “En Vigo, onde vivo, empecei a ver como o picudo mataba palmeiras e a través do que vía e lía, decidín poñerme a traballar”, explica Jorge, historiador e arquiveiro. Da man de Yasmín, fotógrafa, comezaron a retratar pouco a pouco ducias de exemplares por toda Galicia. Hoxe xa teñen máis de 140 imaxes ubicadas en máis de 75 puntos da xeografía galega.
Yasmín e Jorge piden a colaboración cidadá para localizar máis palmeiras
“Agora os nosos esforzos están centrados en facer fotografías e catalogalas. Queremos rexistralas canto antes, porque xa estamos vendo casos de palmeiras que estaban sas cando as retratamos e agora xa morreron”, conta Jorge. No mapa que se pode ver na súa web (proyectopalmera.com),aparecen plantas en vilas como Noia, Tui, Vigo, A Coruña, Ribadeo, Cangas ou Padrón. Tamén van poñer en marcha a asociación Morriña de Cuba para fortalecer a súa actividade.
Para aumentar o seu catálogo, Yasmín e Jorge piden a colaboración cidadá. “Hai moitas palmeiras sen localizar, e tampouco hai un rexistro da súa localización, polo que agradeceriamos que todo o mundo que saiba da existencia dunha palmeira nalgún lugar de Galicia nolo faga saber”.
Si ya han localizado 140, ¿por qué no empiezan a tratarlas?¿Por qué hay que esperar a catalogar todas?¿Por qué no se difunde la manera de controlar la plaga?