Sábado 20 Xullo 2024

“Pedinlles, por favor, que deixaran de pasear o barco”

No medio da descoordinación e o caos dos primeiros días da crise do Prestige, Antonio Figueras Huerta (Vigo, 1957) comezou a traballar pola súa conta para loitar contra a marea negra. Naquel momento, xa como director do Instituto de Investigacións Mariñas de Vigo, adscrito ao CSIC, pediulle a un coñecido que fora recoller mostras de fuel á Costa da Morte para saber como era o inimigo ao que se enfrontaban, foi ata as Cíes a recoller chapapote coas súas mans e pasou moitas noites en vela. Case un mes despois do accidente, o 9 de decembro, Figueras foi designado polo Goberno español como un dos expertos do Comité Científico Asesor que debía analizar a situación e propoñer solucións. Por tanto, viviu desde dentro a xestión realizada aquelas semanas.

– Como viviu aqueles días?

Publicidade

Con moita angustia e moita preocupación. Tiven a impresión – que ao mellor non é a realidade, e só é unha sensación persoal miña – de que en Madrid non se tiña conciencia do que aquilo supoñía, que non se valoraba o impacto que a marea negra  podía ter en algo fundamental para Galicia, como é o mar e toda a xente que vive del. E todas as pesadillas que tiña fixéronse reais. E así foi, que houbo que vedar a pesca e o marisqueo durante varios meses.

Figueras, á dereita da imaxe, como voluntario nas Cíes. Foto: Ciencia Marina y otros asuntos.
Figueras, á dereita da imaxe, como voluntario nas Cíes. Foto: Ciencia Marina y otros asuntos.

Pero o peor foi ver que había que actuar canto antes, e iso non se fixo. Pedinlles ás autoridades que, por favor, deixaran de pasear o barco e o meteran nun porto. Esa era a miña obsesión. Eu non son enxeñeiro naval, son biólogo; e non sei se era moi difícil levalo a un porto para pechar e confinar o fuel. Pero para min, o máis lóxico era intentar conter a marea negra nun porto e vaciar os tanques, e non deixar o barco no medio do mar, estendendo o dano. E cando vin que non o estaban facendo, que non ía chegar unha soa marea negra, senón moitas, angustiábame cada vez máis.

Publicidade

Cando se constitúe o comité científico asesor (9 de decembro), as cousas xa se comezaron a tomar máis en serio. Non se debería ter agardado tanto tempo, e o barco non tería que ter naufragado. Tamén é certo que cando o partido remata, todos somos excelentes adestradores, e aquela era unha situación moi fastidiada. Pero ben, que ao mellor só é a miña sensación.

– E como foi o traballo no comité asesor?

Chamoume Pedro Morenés -naquel momento secretario de Estado de Política Científica e Tecnolóxica – para que me incorporase ao traballo, e puxémonos en marcha. O noso principal labor foi enviar mensaxes que non contribuíran a confundir aínda máis á poboación; dar a información veraz e precisa a cada momento.

O traballo foi brutal, como en todas as situacións de emerxencia. Empezabamos ás 8 da mañá e terminabamos ás tantas da madrugada. Había xente de todas as ramas: enxeñaría naval, toxicoloxía, bioloxía, oceanografía, etc. E podo afirmar que a información que saía do comité científico asesor (non me refiro ás palabras dos políticos) era real e precisa.

– Que experiencias quedaron máis gravadas na retina?

O que máis me impactou foi chegar ás Cíes e ver a alfombra de chapapote que cubría todo. E o traballo, que era esclavo, como animais, intentando encher os contenedores de chapapote. Pero ao mesmo tempo, o ambiente era tremendamente solidario, todos co mesmo obxectivo: limpar todo o que fose posible. Os barcos bateeiros recollendo o fuel desde o mar, os mariscadores igual. Foi extenuante.

“Entristéceme que se poida pensar que o dano non foi tan grave; o mar é finito, coma todo”

Eu creo que iso foi a punta do iceberg, porque eu só vía Cíes. Imaxinaba o resto de Galicia e pensaba: ‘isto é a bomba. Se isto vai enganchando todos os cantís, todas as praias… isto é terrible’.

A outra vivencia foi seis meses despois, tamén nas Cïes, cando xa se limpiara case todo. Vin que o mexillón estaba volvendo a colonizar as rochas. E caes na conta da enorme capacidade de rexeneración que ten o mar. E isto é malo, porque a xente esquece moi pronto o malo que é contaminar o mar. Porque ve que, aparentemente, volve haber vida. Pero o mar é finito, como todo na Terra. Así que por un lado alegreime de que a recuperación fose rápida, pero por outro, entristéceme que se poida pensar que o dano non foi tan grave, porque o mar, polo menos o que podemos ver, rexenerouse.

– Crese que o dano ambiental foi menor do que se agardaba. Foi así?

Hai un problema que é sempre o mesmo: a liña de base, a información previa que sirve como elemento de comparación, unha base de datos común para toda a costa de Galicia. Non había datos de referencia anteriores. E aínda hoxe, ese traballo, a grande escala, homoxeneizado e dixerible, non existe. E por tanto, non podemos sacar conclusións claras de cal foi o dano xerado pola marea negra, máis aló de feitos puntuais.

Aquí temos un problema de prioridades e percepcións, do que é importante por un lado para o país, por outro, para a clase política e por outro, para a sociedade; son cousas que non sempre van na mesma dirección.

“A sensación é que se vén outra catástrofe, repetiremos o mesmo problema de improvisación”

En Galicia, o mar é prioritario, por todo o mundo que vive directa ou indirectamente del. E debería de haber, amais do traballo que xa fai o IEO, CSIC, Intecmar, as universidades, etc. un contenedor conxunto para todos eses esforzos. Pero claro, iso costa cartos, e depende das prioridades na toma de decisións. Por desgraza, unha catástrofe como o Prestige tócanos cada 20 anos, pola experiencia que temos, e cando volva, hai moitas cousas nas que seguiremos sen estar preparados.

E pasa tamén con outros problemas: os incendios, por exemplo. A realidade é tozuda. En Galicia morreron catro persoas: que tería pasado se morreran cen, se a xente que estaba rodeada polas lapas morrese asfixiada? Hai que estar preparados. Non se pode crear un comité de emerxencia a toda présa, un domingo pola tarde, a golpe de teléfono, cando xa está ardendo media Galicia.

A conclusión é que, se vén outra catástrofe, repetiremos de novo o mesmo problema de improvisación. E iso, a día de hoxe, non é aceptable. Pero claro, como nos din que estamos en crise constante, non se poden facer investimentos nese sentido.

– Queda algunha contaminación do Prestige, ou efectos aínda non estudados?

Non podo negalo, pero tampouco afirmalo. Coñezo á xente que está traballando, pero non hai unha coordinación xeral sobre todo ese coñecemento que se está xerando. E sobre os efectos na saúde humana, están as investigacións sobre os problemas dos voluntarios, e o mesmo cos estudos sobre os sistemas mariños, pero non houbo esforzos por parte da administración para facer un seguemento deses temas. E claro, se se quere investigación, hai que pagala e financiala.

 

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.

Relacionadas

O CSIC localiza na provincia da Coruña 180 posibles sitios arqueolóxicos

Grazas ás tarefas do Instituto de Ciencias do Patrimonio (INCIPIT), estes achados serán incluídos eventualmente no inventario arqueolóxico de Galicia

Pequenas modificacións químicas permiten inverter o xiro na secuencia do ADN

Unha investigación sobre o comportamento da molécula da vida podería axudar a entender a resposta das células canceríxenas ante o sistema inmune

Descubertas novas pinturas prehistóricas en Carballeda de Valdeorras

O conxunto está formado por tres formas de soles e unha posible silueta humana e podería estar datado na Idade do Bronce

Un mapa do ministerio contabiliza ata 5.400 verteduras legais nas augas galegas

Nas demarcacións hidrográficas de Galicia-Costa e Miño-Sil hai 4.088 puntos de orixe urbana e 1.304 que proveñen da industria