*Un artigo de

O tabaco mata. Sabémolo, entre outras cousas, porque o pon nos paquetes. Sabemos que “9 de cada 10 cancros de pulmón están provocados polo tabaco”, que “fumar provoca infartos” e tamén que “fumar pode matar o fillo que esperas”. Pero do que non nos advirten os paquetes é de que fumar durante o embarazo tamén reduce a duración da lactación materna.

A lactación materna posúe múltiples beneficios, sendo os máis inmediatos os que se relacionan coa saúde do bebé. Pero, ademais, ten efectos positivos no desenvolvemento intelectual e na prevención de enfermidades crónicas na idade adulta.

Debido a isto, os bebés de nais fumadoras exponse a un dobre risco: o propio dos efectos do tabaco durante o desenvolvemento do feto e, posteriormente, o asociado a lactacións máis curtas.

A importancia do tabaco no inicio de lactación

Dada a forte asociación entre fumar no embarazo e o descenso das taxas de lactación materna, decidimos investigar este fenómeno en profundidade. Nun estudo no que participaron 401 mulleres que tiñan intención de aleitar recolleuse información desde o embarazo até o primeiro ano de vida do bebé. Isto é o que nos atopamos en relación ao tabaco durante o embarazo:

As mulleres que fumaron durante o embarazo deron menos lactación que as que non fumaron. A diferenza máis notable entre ambos os grupos observámola na primeira semana e o primeiro mes tras o nacemento, pero ao ano esta diferenza desaparecera.

As mulleres que fumaban no momento no que quedaron embarazadas e deixaron de fumar durante o embarazo gozaron de lactacións máis prolongadas, moito máis mesmo que as daquelas que non fumaran nunca.

Ademais, as mulleres que fumaron durante o embarazo utilizaron con máis frecuencia tetinas e chupetes na primeira semana de vida do bebé, e tamén introduciron de forma máis precoz o leite de fórmula.

Este último punto é importante dado que, para que a lactación materna iníciese, é indispensable que o bebé mame e estimule a mamila repetidamente nada máis nacer. A succión continuada provoca a secreción de dúas hormonas: a prolactina, que estimula a produción de leite, e a oxitocina, que permite que saia ao exterior. Por iso é polo que a tendencia a introducir precozmente leite de fórmula e a usar chupetes nos primeiros días tras o nacemento poida supor un obstáculo para a lactación.

A isto súmaselle que a nicotina e outros compoñentes do tabaco poderían afectar directamente a este proceso debido á súa posible influencia sobre as hormonas que dirixen a lactoxénese.

Como promover a lactación en nais fumadoras

Os datos solicitados suxiren que fumar durante o embarazo inflúe sobre a lactación materna dun modo bastante complexo. Factores de tipo fisiolóxico poderían afectar o establecemento da lactación materna, pero tamén habería que considerar factores psicosociais como a motivación, e os costumes e prácticas relacionadas coa crianza.

O que está claro é que deixar de fumar no embarazo leva matices diferentes a deixalo noutros contextos. Por iso, para que as estratexias de promoción da lactación en mulleres fumadoras teñan éxito, é imprescindible ter en conta as circunstancias concretas que rodean a cada muller nesta etapa.

Un aspecto importante a considerar sería a limitada dispoñibilidade de fármacos autorizados para deixar de fumar durante o embarazo. Tamén estaría presente o forte compoñente motivacional relacionado coa saúde do bebé, que podería ser clave no éxito da deshabituación tabáquica.

Doutra banda, cando non é posible deixar de fumar, é necesario atender correctamente as dúbidas que a miúdo xorden sobre fumar durante a lactación materna, sen esquecer tamén aspectos psicolóxicos como a ansiedade e a culpa que poden sufrir estas mulleres.

Para terminar, baseándonos nas conclusións deste estudo, desde o noso grupo de investigación propomos as seguintes intervencións específicas en relación ao tabaco e a lactación:

Implementar estratexias para deixar de fumar especialmente dirixidas a mulleres en idade reprodutiva que teñan intención de ser nais e ás súas parellas. Sería interesante pór o foco en mulleres novas con menor nivel de estudos xa que son as que teñen as taxas máis altas de tabaquismo e, á vez, as máis baixas de lactación materna. E iniciar a deshabituación previamente ao embarazo.

Deseñar protocolos de apoio á lactación específicos para nais fumadoras que queren aleitar. Estes protocolos deberían axudar a evitar o uso precoz de tetinas e chupetes e a introdución da fórmula, xa que son prácticas asociadas a un menor éxito da lactación.

Apoiar ás mulleres fumadoras informando os beneficios da lactación materna. Destacar que, sempre que sexa posible, é preferible o leite materno fronte ao leite de fórmula, aínda máis, se cabe, no caso de que a nai fume.

Non hai dúbida de que o esforzo para mellorar a saúde desde o nacemento, e até a idade adulta, pasa por aumentar as taxas de lactación materna. Para iso faise necesario atender a complexa relación que existe entre o tabaco e a lactación.


Usue Ariz López de Castro* Profesora de Fisioloxía, Universidade do País Vasco / Euskal Herriko Unibertsitatea

Ainhoa Fernández Atutxa* Profesora do Departamento de Enfermaría I, Universidade do País Vasco / Euskal Herriko Unibertsitatea

Begoña Sanz Echevarría* Profesora Agregada no Departamento de Fisioloxía. Investigadora do grupo @AgeingOn. Membro do grupo “Enfermaría Clínica e Saúde Comunitaria” de Instituto de Investigación Sanitaria Biocruces Bizkaia., Universidade do País Vasco / Euskal Herriko Unibertsitatea

Estitxu Benito-Fernández* Enfermeira especialista en obstetricia e xinecoloxía, Osakidetza – Servizo Vasco de Saúde

Fátima Ruiz-Litago* Universidade do País Vasco / Euskal Herriko Unibertsitatea

Gloria Gutiérrez de Terán Moreno* Xefa de Estudos da Unidade Docente de Matronas do País Vasco, Osakidetza – Servizo Vasco de Saúde

María Jesús Mulas Martín* Unidade Docente de Enfermaría Obstétrico-Xinecolóxica, Osakidetza – Servizo Vasco de Saúde

Ruben Montero* MatiaOsakidetza – Servizo Vasco de Saúde

Cláusula de Divulgación
Gloria Gutiérrez de Terán Moreno recibe fondos de Osakidetza/Servizo Vasco de Saúde para a realización deste traballo. Expediente OSI BB 18/024

Ainhoa Fernández Atutxa, Begoña Sanz Echevarría, Estitxu Benito-Fernández, Fátima Ruiz-Litago, María Jesús Mulas Martín, Ruben Montero Matia e Usue Ariz López de Castro non reciben salarios, nin exercen labores de consultoría, nin posúen accións, nin reciben financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declararon carecer de vínculos relevantes máis aló do posto académico citado.

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.

Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.