As pinturas rupestres máis antigas do mundo teñen 50.000 anos e atópanse en Indonesia

Un debuxo de figuras humanas que interactúan cun porco salvaxe foi descuberto na illa de Sulawesi

Na cova calcaria de Leang Karampuang, na rexión de Maros-Pangkep ao sur da illa de Célebes ou Sulawesi (Indonesia), achouse unha pintura que retrata unha historia con tres figuras humanas que interactúan cun porco salvaxe. Unha nova técnica de datación revela que se pintou hai polo menos 51.200 anos. 

Un equipo de científicos, codirixido por investigadores da Universidade Australiana de Griffith, a Axencia Nacional de Indonesia e a Southern Cros University, apunta esta semana na revista Nature que podería ser a proba máis antiga coñecida de narración de historias na arte.

Publicidade

“Por primeira vez dispoñemos de arte rupestre datado con fiabilidade máis alá dos 50.000 anos. Antes deste traballo, a proba máis antiga da creación de imaxes en humanos son os nódulos de ocre gravados en pedra, atopados no xacemento da cova de Blombos, en Sudáfrica, datados hai 100.000 anos. Non hai nada máis entre medias que coñezamos na actualidade”, di a SINC o coautor Maxime Aubert, investigador da Universidade de Griffith. 

A datación destes xacementos da illa de Célebes amosa que as probas de narración de historias teñen unha orixe moito máis profunda e antiga que evidencias similares de arte rupestre europea.

Este achado ten importantes implicacións para a nosa comprensión da orixe da arte primitiva. “Os nosos resultados son moi sorprendentes: ningunha das famosas obras de arte en covas europeas da Idade de Xeo é tan antiga coma esta, fóra dalgúns controvertidos achados en España”, apunta Adhi Agus Oktaviana, especialista indonesio en arte rupestre da Axencia Nacional de Investigación e Innovación en Yakarta, que lidera o estudo.

Publicidade

Parte do equipo de investigación. Universidade de Griffith.

Unha revolución na datación da arte rupestre

Os resultados do novo método de análise que aplicaron, con escaneo ou imaxes de series de uranio por ablación láser (serie A-Ou), permitíronlles datar capas diminutas de carbonato de calcio que se formaron sobre a obra. Así descubriuse que esta obra artística ten unha antigüidade de polo menos 51.200 anos, o que a converte na imaxe de arte rupestre narrativa máis antiga coñecida cunha datación fiable.

“Desenvolvemos esta metodoloxía que supón unha mellora significativa con respecto a outras, e que debería revolucionar a datación da arte rupestre en todo o mundo. Con este novo enfoque, datamos a proba máis antiga de narración de historias que se coñecía e que se creou hai 48.000 anos, e o mesmo método aplicámolo ao xacemento recentemente descuberto”, engade o investigador.

O método xa o utilizaran na cova de Leang Bulu’ Sipong 4, tamén en Indonesia, nunha “escena” narrativa que representa figuras de teriántropos (seres parte humanos e parte animais) cazando porcos verrugosos e búfalos ananos. Inicialmente foi datada polo equipo en hai polo menos 44.000 anos, mais con esta técnica descubriuse que é uns 4.000 anos máis antiga.

A intencionalidade na arte rupestre

“Cómpre mencionar que a arte rupestre máis antiga que atopamos ata o de agora en Sulawesi consiste en escenas recoñecibles: é dicir, pinturas que representan a seres humanos e animais interactuando de tal maneira que podemos deducir que o artista pretendía comunicar unha narración dalgún tipo”, apunta Adam Brumm, do Centro Australiano de Investigación sobre a Evolución Humana (ARCHE) de Griffith.

O profesor Brumm afirma que se trataba dun achado novo, xa que a visión académica das primeiras pinturas rupestres figurativas era que consistían en paneis cunha soa figura nos que as representacións pictóricas de relatos non eran evidentes.

“A arte rupestre máis antiga de Sulawesi non é ‘simple’, é bastante avanzada e amosa a capacidade mental da xente da época”. Tamén suxire que esa destreza ten que ter unha orixe moito máis antiga, probablemente en África, e que posiblemente haxa arte en covas máis antigas agardando a ser descuberta e datada, explica Aubert.

As investigacións anteriores deste equipo na rexión suxerían que a arte rupestre xurdiu polo menos ao mesmo tempo en Europa Occidental e o Sueste Asiático, mais estes novos achados demostrarían que a arte rupestre é máis antiga no Sueste Asiático, “aínda que sabiamos que os humanos modernos estiveron nesta rexión antes de chegar a Europa”, asegura o experto.

Foto aérea do outeiro de Karampuang. Google Arts & Culture

E a identidade do artista?

Todos os xacementos atópanse nunha pequena zona do suroeste de Sulawesi. A poboación local está moi orgullosa desta arte rupestre, pero afirma non ter ningunha relación con ela. A maioría dos habitantes de Indonesia proceden dun grupo de mariñeiros e agricultores (os austronesios) que chegaron ao arquipélago hai uns 4.000 anos.

Os autores pensan que as pinturas foron feitas por humanos modernos, pero non exclúen completamente que outras especies humanas tamén puideran facelas. “Grazas ao ADN dos indíxenas de Papúa sabemos que houbo polo menos tres especies que se emparellaron con humanos modernos na rexión, e non sabemos nada delas. A arte rupestre máis antiga que datamos ata o de agora xa é bastante complexa, con arte figurativo e narración de historias, polo que pode ter unha orixe moito máis profunda”, sinala Aubert.

Os catro xacementos máis antigos de Sulawesi son todos de escenas narrativas. Isto demostra que o pintor ou os pintores pretendían transmitir máis información sobre as pinturas que só unha imaxe estática e individual.

“Están a dicirnos como miralas en asociación”, apunta o científico, e conclúe: “Nós, como humanos, definímonos como unha especie que conta historias, e estas son as probas máis antigas de que o facemos”.


Referencia: Narrative cave art in Indonesia by 51.200 years ago (Publicado en Nature)

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.

Relacionadas

Galicia e Portugal compartían no Paleolítico un corpus artístico que revela nexos culturais

Dúas investigacións descobren os paralelismos existentes entre representacións de máis de 9.000 anos de antigüidade en Cova Eirós e o val do Côa

Laxe dos Bolos, un petróglifo referente da arte rupestre en Galicia

Un libro recolle o traballo arqueolóxico coordinado por Elena Cabrejas Domínguez, arqueóloga do Instituto de Ciencias do Patrimonio

Tres turistas entran en Cova Eirós e provocan un incendio de 5.000 metros no monte

É o xacemento de arte rupestre máis antigo de Galicia, que logrou salvarse grazas á colaboración dos veciños que deron a alerta do lume

Laxe dos Bolos: un petróglifo “fóra de serie” no noroeste peninsular

Presentan os resultados dun estudo promovido polo Concello de Caldas de Reis en colaboración co Incipit, que pon en valor a singularidade deste gravado rupestre