Coñecer cales son os factores naturais do ser humano que permiten controlar o VIH permitiu á comunidade científica deseñar a maioría de estratexias de tratamento e curación desenvolvidas ata a actualidade. Agora, un estudo internacional, que conta con participación do Instituto de Investigación da Sida IrsiCaixa e o Hospital Clínic Barcelona-IDIBAPS, identifica unha nova variante xenética que favorecería o control do VIH.
O descubrimento, publicado na revista Nature, xorde do estudo xenómico de 3.879 persoas que viven con VIH e que teñen devanceiros africanos. En concreto, o cambio atópase próximo ao xene CHD1L situado no cromosoma 1 e parecería afectar principalmente aos macrófagos, unhas células cun rol clave no sistema inmunitario e o mantemento da persistencia do VIH. Ata o de agora, nos estudos precedentes realizados maioritariamente con persoas caucásicas, esta modificación xenética non se detectou. Entender cal é o rol deste xene na infección por VIH podería darlle un potencial uso como diana terapéutica.
O progreso da infección por VIH é diferente para cada persoa, e pode depender de factores moi variados relacionados co virus, a contorna ou as características do hóspede, como a súa xenética. “Hai persoas que, a pesar de vivir cunha infección activa polo VIH, a cantidade de virus que teñen no sangue está por baixo do limiar estándar detectado no resto das persoas que sofren a infección”, explica Javier Martínez-Picado, investigador ICREA en IrsiCaixa e un dos autores do artigo.
“Quixemos centrarnos en persoas de ascendencia africana para coñecer tamén a xenética desta poboación, altamente afectada pola pandemia do VIH”
Josep Maria Miró, catedrático de medicina
Para entender o papel da xenética do hóspede neste fenómeno, anteriormente o equipo xa estudara o xenoma de 6.000 persoas que vivían en Europa e América do Norte. Así, detectaron unha variante no cromosoma 6 vinculada ao control do VIH.
“Agora, quixemos centrarnos en persoas de ascendencia africana para coñecer tamén a xenética desta poboación, altamente afectada pola pandemia do VIH”, detalla Josep Maria Miró, Consultor Senior do Servizo de Enfermidades Infecciosas do Clínic Barcelona, xefe de grupo do IDIBAPS e do CIBERINFEC e catedrático de Medicina na Universidade de Barcelona.
Menos infección polo VIH nos macrófagos, células cun rol clave na persistencia viral
O equipo investigador analizou, no marco do Consorcio Internacional pola Xenómica do VIH, o xenoma de 3.879 persoas de ascendencia africana con infección por VIH, e a cantidade de virus que teñen no sangue en ausencia de tratamento antirretroviral. Desta forma, púidose identificar que variantes xenéticas están presentes nas persoas que teñen menos virus no sangue e, por tanto, controlan mellor a replicación do VIH.
“Confirmamos a presenza da variante xenética do cromosoma 6 que se atopou anteriormente en poboación de ascendencia europea, pero tamén detectamos unha nova no cromosoma 1”, comenta Martínez-Picado. En concreto, este cambio xenético está moi preto do xene CHD1L, e podería estar a afectar á súa expresión.
Para entender que rol ten este xene na infección por VIH, o equipo levou a cabo diversos experimentos no laboratorio con células modificadas xeneticamente para que expresasen ou non o CHD1L. Así, puideron demostrar que, nas células que non expresan o xene, o VIH se replica con maior dificultade. En concreto, as células máis afectadas son os macrófagos, involucrados na activación da resposta inmunitaria e o mantemento do reservorio viral. “Aínda que temos que determinar o mecanismo preciso polo que este cambio xenético logra limitar a replicación do VIH, os resultados apuntan a que este xene intervén en etapas iniciais do ciclo do virus, e que o seu efecto se concentra especificamente en certas células do corpo”, di Miró.
O camiño cara a unha investigación inclusiva e de impacto
A pesar da alta incidencia de infección polo VIH na poboación africana, esta atópase infrarrepresentada nos estudos de xenómica humana. “Os resultados poñen de manifesto a importancia de realizar estudos xenómicos en poboacións de diferentes ascendencias para abordar mellor as necesidades médicas específicas de cada persoa e evitar desigualdades sanitarias globais“, remarca Martínez-Picado.
Estudos xenéticos de gran envergadura e que analizan os xenomas de grandes poboacións humanas, como o recentemente publicado, permitirían expandir o coñecemento sobre o impacto da xenética do hóspede na resposta ás infeccións. “Caracterizar ao detalle todas as variables xenéticas que permiten un mellor control da infección por VIH permite dispoñer de novas dianas terapéuticas e ter diferentes flancos desde os que atacar o virus”, conclúe Miró.
