*Un artigo de

Desde Faro ata Marsella, unha nova onda de incendios está a afectar o sueste de Europa. Estamos fronte ao que os bombeiros chaman incendios de quinta xeración: unha simultaneidade de grandes incendios que poñen en xaque os sistemas de extinción, chegando nalgúns casos a ameazar a núcleos urbanos.

O que está a pasar estes días en Europa é algo extremadamente inusual. O preocupante é que apenas estamos a vivir un previo do que ocorrerá nuns anos. O que agora consideramos anómalo, en breve será a nova normalidade. Cando dentro de dous ou tres lustros lembremos a campaña actual, seguramente nos parecerá leve por comparación.

Por que é unha campaña inusual

O ano pasado publicamos un estudo onde caracterizamos, por primeira vez, as diferenzas entre as pirorrexións europeas. Isto é, estudamos como e por que varía espacial e temporalmente a tempada de incendios na Europa mediterránea. Os resultados que obtivemos permítennos determinar por que a campaña actual de incendios é extremadamente anómala:

  • Incendios fóra de estación. Nin en Portugal nin en moitas zonas do sur de Francia é habitual observar grandes incendios na primeira quincena de xullo. O estrés hídrico estival alcanza o seu máximo a finais de agosto, polo que os incendios ao principio do verán non eran frecuentes nin extremos.

Ata o de agora, os grandes incendios na primeira quincena de xullo só eran comúns no levante peninsular: zonas máis áridas onde a vexetación se volve antes inflamable.

Europa estase volvendo árida, por mor do cambio climático e do abandono rural, o que homoxeneiza a paisaxe e vólvea uniformemente seca. Esta é a causa do avance na estación de incendios.

Os grandes incendios son cada vez maiores. É dicir, o tamaño medio dos incendios que escapan á contención aumenta, e iso pasa porque está a aumentar a intensidade dos incendios.

No momento de escribir este artigo, estímase que un dos incendios en Gironda (Francia) roldaría as 8.000 ha. Estariamos a falar do incendio de maior extensión dos últimos 30 anos en Francia e o terceiro desde que empezou o rexistro galo en 1973. Algo parecido ocorría no incendio na serra da Culebra (Zamora) hai unhas semanas: rozou o tamaño dos incendios máis extensos rexistrados en España.

O número de grandes incendios (os de máis de 500 hectáreas) diminuíu con respecto da década dos 80 porque se inviste máis en medios de extinción. Con todo, o tamaño medio dos grandes incendios vai en aumento, o que indica que aumenta a intensidade e, por tanto, a virulencia destes grandes incendios. Víctor Resco, a partir da Estatística Xeral de Incendios Forestais do MITECO., Author provided
  • Simultaneidade de incendios de alta intensidade. Non é a primeira vez que nos atopamos fronte a un escenario de lumes de quinta xeración. Nos anos 1978 e 1985, por exemplo, sucedéronse máis de 150 grandes incendios en España. O inusual da tempada actual non é o número de grandes incendios, senón a simultaneidade de incendios moi intensos.

Ademais, a simultaneidade de incendios non se está dando a escala nacional, senón subcontinental: o sueste de Europa está nesa situación. E espérase que o Reino Unido entre en onda de calor, o que podería levar os grandes incendios tamén ás chuviosas illas británicas.

Un problema de saúde pública

Por desgraza, sabemos que a frecuencia e a virulencia das ondas de calor aumentará co cambio climático. Durante estes episodios, a mortalidade aumenta porque o organismo se descompensa, afectando especialmente a persoas maiores ou con patoloxía previas.

Durante as ondas de calor empeora tamén a calidade do aire notablemente debido aos incendios forestais. As imaxes do Meteosat mostrábannos, por exemplo, como o fume dos incendios nas Landas francesas chegaba ata a costa cantábrica española.

A inhalación de fumes é outro factor que contribúe ao exceso de mortalidade en ondas de calor; considérase responsable de 417 mortes nos incendios de Sídney de 2019.

Imaxe do 15 de xullo de 2022 do satélite Meteosat onde se aprecia ao fume dos incendios nas Landas (Francia) chegar ata a costa cantábrica española. Meteosat

O perigo das ondas de calor continuadas

Durante as ondas de calor aumenta o potencial desecante da atmosfera e atopámonos con que moitas plantas secan, polo que liberan máis enerxía ao queimar.

Diminúe tamén a humidade na follaxe, facilitando a ignición e propagación do incendio. Aquelas zonas máis húmidas que normalmente actuarían de devasas, tales como os fondos de val, vólvense tan secas como as da súa ao redor. É dicir, a paisaxe tórnase uniformemente seca.

A atmosfera desecante aumenta tamén a forza dos incendios forestais, o que de novo intensifica o seu comportamento. Isto é, a columna de convectiva do incendio pode ascender ata grandes alturas pola atmosfera, o que pode aumentar as correntes e o transporte de faíscas.

As plantas secan durante ondas de calor, como vemos (dereita) ou piñeiros (esquerda). Víctor Resco, Author provided

Que cabe esperar no futuro

O cinto dos incendios está a expandirse en latitude e en altitude. Os grandes incendios en zonas de Europa onde ata o de agora eran raros, como o Reino Unido e Escandinavia, son cada vez máis comúns. As zonas de montaña, como os Alpes e os Pireneos, son cada vez máis inflamables.

A época na que os incendios se apagaban con auga acabouse. Estamos a ver o resultado de décadas de deixamento na xestión do territorio e de inacción climática. Estamos a ver o tráiler da película do futuro que lles estamos deixando aos nosos fillos e aos nosos netos.


*Víctor Resco de Dios é profesor de enxeñaría forestal e cambio global en PVCF-Agrotecnio, da Universitat de Lleida.

Cláusula de divulgación: Víctor Resco de Dios recibe fondos do MICINN, a Comisión Europea e a Fundación Velux.

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.

Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.