Sabías que entre 1920 e 1985 máis de 7.000 exemplares de rorcual común (Balaenoptera physalus) foron capturados en augas galegas? Esta especie, a segunda máis grande do planeta, foi intensamente explotada pola industria baleeira, provocando un forte declive poboacional. Con todo, tras a moratoria internacional da caza, os avistamentos na plataforma continental aumentaron nas últimas décadas, o que apunta a unha recuperación progresiva do rorcual no Atlántico nororiental. Esta é unha das historias filmadas nas Rías Baixas que narra o documentalista submariño vigués José Isarri en ‘O regreso dos xigantes: rorcuais no Atlántico galego’, unha das dúas producións audiovisuais lanzadas polo Instituto Español de Oceanografía (IEO-CSIC) para amosar o traballo de campo do grupo MegaMAR dende o proxecto EMPHATIC.
Para estudar este fenómeno, o IEO consolidou durante os últimos tres anos unha serie de campañas científicas baixo o nome de RorquGAL, unha liña de investigación específica que monitoriza activamente as diversas especies de delfínidos presentes ao oeste das Rías Baixas. Así, o equipo combina métodos de seguimento tradicionais con ferramentas tecnolóxicas avanzadas: por exemplo, os drones permiten obter imaxes aéreas de alta resolución para realizar biometrías precisas e estimar a condición corporal.
Ademais, poden recoller, de forma non invasiva, o aire espirado para analizar o seu microbioma respiratorio, proporcionando indicadores de saúde. Desta forma, o material xenético obtido, xunto co ADN ambiental illado nas mostras de auga, permite detectar a súa presenza e mellorar o coñecemento sobre a súa conectividade poboacional. Pero o seguemento da especie non debe parar, xa que coñecer a abundancia e as ameazas do rorcual é fundamental para definir medidas de conservación eficaces no marco das políticas europeas.
Máis cetáceos no mar
Outra das pezas narradas por Isarri ten como título ‘O océano dos arroaces: ao oeste das Rías Baixas’. Esta zona da costa galega é unha área de confluencia de diversas especies de cetáceos dada a súa produtividade mariña. Entre eles, moitos delfínidos empregan as súas augas para alimentarse, desprazarse e reproducirse. Neste vídeo, o profesional ensina imaxes de distintas especies de golfiños no medio natural e remarca de novo o traballo científico do grupo MegaMAR para estudar e conservar aos cetáceos.
O equipo combina métodos de observación directa con ferramentas innovadoras que permiten comprender mellor a bioloxía e ecoloxía destas poboacións. Os drones tamén permiten realizar biometrías precisas, avaliar a condición corporal e analizar diferenzas morfolóxicas entre individuos e poboacións, como é o caso do arroaz. Así, as técnicas empregadas coas baleas tamén son aplicables a estes cetáceos.
Dende o IEO sinalan que se trata dun avance especialmente relevante nun contexto no que os golfiños están sometidos a diversas presións de orixe humana, como a captura accidental en pesquerías, considerada unha das principais ameazas en augas europeas. Así, ambas as pezas poñen en valor como as novas metodoloxías non invasivas están a revolucionar a comprensión sobre a bioloxía mariña.
