Lepidion eques (Günther, 1887). / Rafa Bañón.
Lepidion eques (Günther, 1887) / Rafa Bañón.

Ictioloxía e Sinonimias: o caso de Lepidion eques e Lepidion lepidion

Por Rafael Bañón Díaz, ictiólogo

A sistemática é o estudo da diversidade biolóxica e a clasificación dos organismos, que inclúe as disciplinas da nomenclatura e a taxonomía. A nomenclatura, concretamente, consiste na asignación de nomes científicos aos organismos. Desde Linneo (1707-1778) e a súa obra Systema Naturae, traballo considerado como o punto de partida da nomenclatura zoolóxica, naturalistas e científicos de todo o mundo comezaron a poñerlle un nome a cada especie.

No mundo da ictioloxía, Eschmeyer et ao. (2010), tendo como referencia a base de datos Catalog of Fishes enumera os 50 ictiólogos con maior número de especies novas descritas. A lista está encabezada plo holandés Pieter Bleeker (1819-1878), con 1373 especies novas, das cales, só un 41,59% son consideradas válidas a día de hoxe. A descrición de novas especies continúa na actualidade. Entre 1999 e 2008 descubríronse 1565 novas especies de peixes mariños (Appeltans et al., 2012), o que promedia unhas 174 especies por ano.

Entre 1999 e 2008 descubríronse 1565 novas especies de peixes mariños

A descrición de especies novas nas primeiras etapas da ictioloxía era un proceso relativamente sinxelo. As novas especies publicábanse moitas veces en revistas de carácter local, con relativamente pouca difusión e sen rigor científico. Isto deu lugar a unha elevada taxa de sinonimias, 49% para os peixes mariños (Appeltans et al., 2012), é dicir, só 49 de cada 100 especies novas descritas orixinalmente son consideradas válidas hoxe en día. Estas porcentaxes, e mesmo maiores, son extensibles ao resto de organismos mariños.

Mentres que a publicación dunha especie nova permite pasar directamente á historia da bioloxía, ao levar a nova especie descrita os nomes dos autores que a descubriron, eliminar unha especie errónea por ser unha sinonimia doutra non ten o mesmo recoñecemento. Ademais, o proceso de detectar sinonimias entre especies xa descritas é un proceso lento e non tan recompensado a nivel científico.  Con todo, o descubrimento dunha nova especie é rapidamente obxecto de divulgación e admiración por parte dos medios científicos e divulgativos. A aceptación dunha sinonimia non ten nin de lonxe a mesma inmediatez e o nome do autor non aparecerá citado en ningún medio. Pero isto non significa que o valor do descubrimento dunha sinonimia non sexa cientificamente comparable ao dunha especie nova, senón todo o contrario.

O proceso de detectar sinonimias s é un proceso lento e pouco recoñecido

Citando ao ictiólogo español Domingo Lloris “a correcta identificación das especies é similar ao bo diagnóstico en medicamento e esencial na transmisión da información” (Lloris 2015). A aplicación dun nome vai máis aló do que a primeira ollada puidese parecer e o seu uso incorrecto dilapida a información que este arrastra consigo. Estudos de estatísticas pesqueiras, bioxeografía, comunidades mariñas,  en definitiva calquera traballo, é directamente dependente dunha correcta clasificación das especies obxecto de estudo.

O caso de Lepidion eques e Lepidion lepidion

O xénero Lepidion Swainson, 1838 (Gadiformes: Moridae) contén nove especies bentopeláxicas que habitan a plataforma e o noiro continental dos océanos Atlántico, Pacifico e Índico e o Mar Mediterráneo. Risso (1810) describe Lepidion lepidion no Mediterráneo, en base a un exemplar capturado en Niza, Francia. Algúns anos máis tarde, Günther (1887) describe Lepidion eques para o Atlántico nordés en base a numerosos exemplares capturados na canle das Faroe, a 970 m de profundidade. Segundo Günther (1887), L eques. distínguese de L. lepidion polo seu ollo, comparativamente máis grande e a súa cabeza máis curta. Pronto xorden a incerteza sobre a validez desta nova especie e non poucos autores poñen en dúbida en maior ou menor medida a validez de L. eques respecto da xa descrita L. lepidion (Collett, 1905; Roule, 1919, Norman, 1935; Grey, 1956; Raimbault, 1963). Templeman (1970) revisa a morfoloxía destas dúas especies e chega á conclusión que poderían ter unha relación inferior á de especie, pero seguindo un criterio de precaución, decide finalmente manter o status de especies diferentes. Este mesmo criterio é seguido en dúas revisións posteriores, para as especies de peces do Atlántico nordés e Mediterráneo (Cohen, 1986) e para os peixes gadiformes (Cohen et al., 1990).

Bañón et al. (2013) retoman esta vella controversia taxonómica entre ambas as especies, L. eques de distribución noratlántica e L. lepidion, considerada unha especie endémica do Mediterráneo. Mediante análises morfolóxicas e moleculares (código de barras do ADN; Hebert et al. 2003) en conxunto (taxonomía integrativa), estes autores demostran que, excepto o tamaño do ollo, non hai diferenzas morfolóxicas entre as dúas especies. Tampouco atopan diferenzas a nivel molecular polo que finalmente, os autores chegan á conclusión que L. eques é un sinónimo máis moderno de L. lepidion.

Con todo, a pesar do peso destas probas demostrando a sinonimia entre ambas nomenclaturas, no portal de referencia para taxonomía de peixes, o Catalog of fishes, ambas as especies permanecían como válidas, cunha ampliación na distribución de L. lepidion a augas atlánticas ibéricas. Efectivamente, a publicación de Bañón et al. (2013) incluía mostras só do Mediterráneo e Atlántico español e podería ser que L. eques tivese unha distribución Atlántica boreal e L. lepidion tépedo-cálida no Atlántico tépedo e Mediterráneo, como sucede con outras especies. Fíxose pois necesaria unha segunda publicación con mostras de máis zonas do Atlántico (Barros-García et al. 2016). Neste caso recolléronse mostras do oeste de Irlanda (Porcupine Bank) e do oeste Atlántico (Flemish Cap e Grandes Bancos). Os resultados chegan á mesma conclusión, cunha variedade de haplotipos COI (Citocromo Oxidasa I) comúns nas 3 áreas de distribución: Mar Mediterráneo, Atlántico Nordés e Atlántico Noroeste (Barros-García e col., 2016). Ademais, os ovos e os primeiros estadios dos Lepidion son peláxicos (Cohen, 1986) e por tanto o estreito de Xibraltar non supoñen ningunha barreira xeográfica que delimite especies distintas.

Finalmente Catalog of Fishes recoñeceu a sinonimia de L. eques e L. lepidion, sendo L. lepidion a especie válida, un erro que durou 129 anos e que se recolle en numerosos estudos e publicacións. Habería que preguntarse por que se tardou tanto en confirmar algo que por outra banda parecía bastante evidente. Cousas da ciencia, supoño.

Ecoloxía azul

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.

Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.