Científicos mariños de Pharmamar mergúllanse para coller mostras. Foto: Pharmamar.

Científicos mariños de Pharmamar mergúllanse para coller mostras. Foto: Pharmamar.

Pharmamar: medicina dos mares á conquista dos Estados Unidos

A empresa nacida de Zeltia en Vigo cotizará no Nasdaq de Nova York tras tres décadas de investigación e patentes mariñas

Ana Hernando/SINC

Tunicados do Caribe e esponxas de Madagascar son algúns dos organismos mariños nos que se inspiraron os investigadores de PharmaMar para lograr potentes medicamentos contra o cancro. Esta firma galega, creada hai case tres décadas como un investimento de risco, lánzase agora á aventura de saír á bolsa nos Estados Unidos. O seu obxectivo: lograr financiamento para as súas novas moléculas contra cancro de pulmón, ovario e mieloma múltiple, e sacar adiante as que aínda están en fase preclínica.

Cultivos de bacterias de mostras mariñas en Pharmamar.

Cultivos de bacterias de mostras mariñas en Pharmamar.

Os equipos de mergullo de PharmaMar baixan ata 100 metros de profundidade na procura de organismos mariños, sobre todo invertebrados, como tunicados e esponxas, moluscos e equinodermos, dos que logo se obterán fármacos oncolóxicos. Fan sete ou oito expedicións ao ano e recollen mostras a man, case todas no denominado triángulo da biodiversidade, entre os océanos Pacífico e Índico. Con todo, na súa colección de 165.000 organismos “hai espécimes de todos os mares do mundo”, comenta José María Fernández Sousa, presidente da firma.

O equipo cataloga cada mostra no mesmo barco e conxélaa. “Temos a maior librería de macro e microorganismos mariños do mundo conservados nas nosas neveiras”, engade Fernández Sousa. Neste labor de recolección, os biólogos mariños e taxónomos da empresa biotecnolóxica de orixe galega atoparon unha gran cantidade de novos organismos. Entre outros, unha especie bacteriana denominada Streptomyces pharmamarensis, illada dunha mostra de sedimentos do Mediterráneo.

Na colección de Pharmamar hai mostras de 165.000 organismos mariños

Pero un dos seus tesouros máis prezados é un tunicado (un tipo de vertebrados mariños) co nome de Ecteinascidia turbinata, procedente do Caribe e do que se obtivo Yondelis, o primeiro fármaco oncolóxico de orixe mariña do mercado, que xa se comercializa en 80 países para o tratamento de sarcoma e cancro de ovario. O medicamento “co que xa se tratou a 50.000 pacientes, exerce a súa actividade nas células tumorales a través da súa interacción co complexo de transcrición e bloqueando a reparación do ADN”, explica Carmen Cuevas, directora de I+D da firma.

Luís Mora, director xeral da empresa, sinala que este medicamento, que saíu ao mercado en 2007, “xerou o pasado ano unhas vendas duns 100 millóns de euros, procedentes de venda directa en Europa e de licenzas a socios no resto do mundo”. Yondelis prodúcese integramente en España, nunha planta que ten a firma na súa sede de Colmenar Viejo (Madrid) e que conta co visto e prace da Axencia Europea do Medicamento e da súa homóloga estadounidense.

Mora, Cuevas e Mora, equipo directivo de Pharmamar.

Mora, Cuevas e Fernández Sousa, equipo directivo de Pharmamar.

Os analistas financeiros indican que o negocio deste fármaco podería triplicarse cando comece a venderse a finais de ano nos mercados de EE UU e Xapón. Nestes países, a comercialización realízase a través dos seus socios Janssen Products e Taiho Pharmaceutical, respectivamente. Ata agora, agrega Mora, “a boa marcha de Yondelis axudounos a financiar a I+D de PharmaMar que se traduciu no desenvolvemento doutros tres compostos antitumorais moi prometedores”.

Un destes novos fármacos é Aplidin, baseado no composto plitidepsin para o tratamento de mieloma múltiple. “A molécula foi illada orixinalmente dun tunicado atopado en Baleares, denominado Aplidium albicans, e actualmente obtense mediante síntese química. Xa se probou en 260 pacientes en hospitais de Europa, Estados Unidos, Australia e Nova Zelandia e Corea”, destaca Fernandez Sousa.

Outro composto é o PM1183. “Trátase dun análogo de Yondelis e está indicado para o tratamento de cancro de pulmón de célula pequena”, indica o presidente. O novo medicamento foi obxecto de debate oral no congreso da Sociedade Estadounidense de Oncoloxía Clínica (NOXO), celebrado fai tres meses en Chicago, e xa se está probando en enfermos. “Ademais, vimos que esta molécula é activa fronte ao tumor de ovario resistente a un tipo quimioterapia baseada en platino, co cal iniciamos tamén o procedemento de rexistro para este tipo de cancro”, agrega o responsable.

Pharmamar naceu de Zeltia, a farmacéutica galega con sede na cidade de Vigo

O terceiro dos fármacos desenvolvidos é o PM60184 para cancro colorrectal e de mama. Foi obtido por síntese química a partir dunha molécula illada dunha esponxa mariña chamada Lithoplocamia lithistoides, achada en Madagascar. O medicamento está en desenvolvemento clínico. Vén de finalizar a fase 1 e iniciará a fase 2 antes de final de ano.

Con estes produtos na batería de saída, ademais doutras catro potenciais moléculas   antitumorais que aínda están en etapa preclínica das que Carmen Cuevas prefire non falar, debido a que “aínda están sen patentar”, a firma necesita buscar fondos para cubrir todo o proceso ata a súa saída ao mercado. Por elo, deu unha sacudida á súa estrutura coa vista posta nos Estados Unidos.

“PharmaMar naceu en 1986 como unha filial do grupo químico Zeltia, e foi concibida como un investimento de risco”, di o seu presidente. Zeltia é un grupo químico nacido en Galicia e que, ata este ano 2015, tiña a súa sede social enVigo. “A intención non era competir coas grandes compañías farmacéuticas, porque non tiñamos recursos. Así que decidimos facer algo totalmente distinto: buscar no mar potentes compostos antitumorais e con mecanismos de acción completamente novos respecto do que había no mercado. Era unha área inexplorada, a pesar de que o 80% da biodiversidade está no mar”, destaca Fernández Sousa.

Mergulladores de Pharmamar en pleno traballo.

Mergulladores de Pharmamar en pleno traballo.

Case tres décadas despois, a última xunta de accionistas do grupo, celebrada en xuño, aprobou unha fusión inversa. É dicir, a filial (PharmaMar) absorbe á súa empresa matriz (Zeltia). Non de balde, di Fernández Sousa, “dacordo co consenso dos analistas, PharmaMar supón agora mesmo máis do 90% do valor de Zeltia. Os investidores que compran accións fano movidos pola súa empuxe en I+D e polas noticias sobre os nosos novos fármacos oncolóxicos?”

A empresa ten filiais en varios países europeos e tamén conta con oficinas en Estados Unidos, con sede en Nova York. Os seus plans son seguir expandindo a súa rede internacional. “PharmaMar estará agora á cabeza de todo o grupo na súa sede de Colmenar Viejo e dela dependerán as demais filiais de biotecnoloxía que antes colgaban de Zeltia” explica o presidente. Entre elas, a firma Genomica, que utiliza tecnoloxía do ADN en ensaios de identificación xenética e diagnóstico molecular, e Sylentis, dedicada ao desenvolvemento de fármacos para tratamentos oftalmológicos baseados en técnicas de ARN.

Pharmamar mantivo 190 reunións con inversores nos Estados Unidos

A fusión estará finalizada o vindeiro mes de novembro e a partir dese momento empezará a carreira para cotizar no índice de valores Nasdaq da bolsa estadounidense. “É moi importante para nós porque en Estados Unidos hai moitos máis fondos especializados en biotecnoloxía que non se atreven tanto a investir nunha empresa que cotiza en euros”, destaca.

Para preparar o terreo, os directivos de PharmaMar levaron a cabo un maratón de reunións por todo o país, que arrincou en xaneiro en San Francisco coa conferencia de JPMorgan, na que se dan cita os principais investidores. Despois, seguiron con reunións en diversas cidades de Estados Unidos, con fondos como RA Capital, Deerfield, Fidelity, Black Rock e Bank of America. Segundo o presidente, no primeiros seis meses mantiveron 190 reunións nese país, co obxectivo de dar a coñecer a compañía. “Aos investidores estadounidenses gústalles o que lles contamos. Aos encontros levan a oncólogos que nos fan preguntas moi específicas”, di.

O presidente móstrase entusiasmado ante as expectativas que se abren para a empresa. “Apostamos por algo que non se fixo nunca e ao final está visto que o camiño que eliximos era acertado”, conclúe cun gran sorriso.

O 42% da facturación vai a investigación

Un 42% da súa facturación é a porcentaxe que destina PharmaMar a I+D. “Creo que haberá moi poucas compañías no mundo que fagan este esforzo de investimento en investigación”, di Luis Mora, director xeral da firma de biotecnoloxía.

A empresa conta cun persoal de 347 persoas, case todos na súa sede central, onde traballan 290 empregados, e as filiais europeas. Do total, 212 son investigadores, sobre todo químicos e biólogos. Desde a súa fundación, os investigadores PharmaMar descubriron 700 entidades químicas e identificaron 30 familias novas de compostos, todos eles inspirados en organismos mariños. Ademais, a firma conta con máis de 1.800 patentes, ben concedidas ou en tramitación.

A molécula de Aplidin foi aislada nun tunicado atopado en Baleares.

A molécula de Aplidin foi aislada nun tunicado atopado en Baleares.

Nas expedicións de mergullo “recóllense sobre todo invertebrados mariños, exceptuando os que están na lista vermella de especies prohibidas, como é o caso do coral negro”, di a directora de I+D, Carmen Cuevas. “Unha cousa que hai que aclarar é que o composto antitumoral non se obtén directamente dos organismos mariños”, agrega Cuevas. “Utilizámolos para inspirarnos e para buscar novos compostos” intervén Fernández Sousa: “cando atopamos unha molécula interesante procedente destes especímenes, copiámola sintéticamente e construímola coma se fose un lego”.

Nos seus proxectos, a firma colabora con 200 universidades e centros científicos de todo o mundo. En España, mantén unha estreita cooperación co Centro Nacional de Investigacións Oncolóxicas (CNIO), varios centros do Consello Superior de Investigacións Científicas, ademais de universidades como as de Alcalá e Salamanca, entre outras institucións.

Deixar unha resposta

XHTML: Podes empregar estas etiquetas: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.